Madonna: onverslijtbaar stijlicoon

Madonna wordt vandaag zestig, maar van de conventies over voortschrijdende leeftijd trekt het fenomeen zich weinig aan.

Madonna tijdens haar optreden in de Ziggo Dome (2012). Foto Ferdy Dammann/ANP KIPPA

Zeg Madonna, en je hebt er meteen een beeld van haar bij. Maar lang niet iedereen zal hetzelfde beeld van haar hebben. Weinig zangeressen zijn zo vaak en zo overtuigend van uiterlijk veranderd als zij.

Er is de vroege Madonna, met haar wilde haar, crop-tops, vingerloze handschoentjes, crucifixen, leggings, de ‘Boy-toy’-riem, trouwjurk en kanten beha’s. De daar snel op volgende, naar Marilyn Monroe gemodelleerde Material Girl, snel gevolgd door het blonde, platinablonde kapsel om vervolgens een meer donkerharige, Spaanse look te omarmen voor de single ‘La Isla Bonita’. En dan zijn we nog maar in 1986.

Totaalpakket

Madonna is nooit een zangeres geweest die ook nog eens moest worden aangekleed, of een die, zoals Patti Smith, Grace Jones of Stevie Nicks, altijd trouw is gebleven aan een stijl. Je zou zelfs kunnen zeggen dat Madonna niet eens op de eerste plaats zangeres is – daar leent haar stem zich ook niet voor. Madonna is een totaalpakket, een fenomeen, en haar uiterlijk is daarbij een net zo belangrijk communicatiemiddel als haar muziek (en haar films en boeken). Haar, kleding, make-up, tand-decoraties – alles wordt in de strijd geworpen voor een steeds weer nieuwe versie van zichzelf.

Madonna poseert tijdens de MTV Video Music Awards (1984).
Foto AP
Madonna bezoekt het Costume Institute Gala in het Metropolitan Museum of Art (2016).
Foto Dimitrios Kambouris/Getty Images/AFP

Madonna de bebrilde en in wijde kleding gehulde filmregisseur en Madonna de kinderboekschrijver in haar zedige, gebloemde jurk van Prada zijn niet te vergelijken met Madonna, bedenker van en model in het roemruchte boek Sex. Google het, en je ziet haar, onder meer, gemaskerd en in een hoog opgesneden onderbroekje en open beha van leer, een hand in het kruis, een vinger in de mond. In 2005 is ze disco-Madonna, met Farah Fawcett-haar en hoog opgesneden balletpakje met enkel een kort jack erover.

Stijlicoon

Madonna een stijlicoon noemen is een understatement – de rij trends die ze heeft gezet en de merken die ze verder heeft geholpen is lang. Kleine greep: dankzij haar hoefden beha’s niet meer te worden verstopt onder bovenkleding en werden kanten vingerloze handschoenen een hit. Jean Paul Gaultier heeft net zoveel aan haar te danken als zij aan hem – het korset met puntbeha dat hij maakte in 1990 voor haar Blond Ambition-tournee in is een van de bekendste kledingstukken uit de moderne modegeschiedenis. Ze was het gezicht voor Gianni Versace en een van de eerste beroemdheden die Gucci ontdekten nadat Tom Ford daar hoofdontwerper was geworden. Door twee keer te verschijnen in de gothic creaties van Olivier Theyskens, gaf ze de carrière van de piepjonge Belgische ontwerper een boost.

Hoe uitzinnig haar outfits ook kunnen zijn, Madonna maakt nooit de indruk zich oncomfortabel te voelen. Zie Madonna in 2009 op het Met-gala – de opening van de jaarlijkse modetetoonstelling in het Metropolitan Museum in New York, het Oscar-feest van de modewereld: mini-jurk met ballonrokje, hooggehakte laarzen tot op de dij, op haar hoofd een strik die op een paar konijnenoren leek. Of de creatie die ze daar twee jaar geleden droeg: een transparante jurk over een korte bodysuit, haar borsten zichtbaar onder zwart kant, de tepels aan het oog onttrokken door een sticker. Om haar armen en benen was sporttape gewikkeld, op haar voorhoofd hing een groot sieraad. Ze draagt het allemaal met het gemak waarmee een ander skinny jeans draagt. Bitch, she’s Madonna.

Madonna tijdens haar “Blonde Ambition” tour, in Philadelphia (1990).
Foto Sean Kardon/AP
Madonna op de MTV Europe Music Awards in Lissabon. (2005).
Foto André Kosters

‘Nog’

En nu is Madonna zestig.
Eenderde van haar leven zit ze nu in de ‘nog’-fase. Als in, bijvoorbeeld: grote modenamen staan nog altijd in de rij om haar te kleden, ze wordt nog altijd gevraagd als covermodel voor modebladen – het laatste nummer van Vogue Italia, dat haar fotografeerde in Lissabon, waar ze tegenwoordig woont met haar vier adoptiekinderen uit Malawi; haar zoon David Banda volgt er een jeugdopleiding voetbal.

Het is een woord dat bijna onvermijdelijk valt als je hebt over een vrouw van boven de veertig die graag haar lichaam toont, die laat merken dat ze van seks houdt – in haar geval: met jongere mannen – en die zich net zo gedurfd, of gedurfder, kleedt als haar jongere collega’s. Net zoals het voor vrouwen van een zekere leeftijd nauwelijks mogelijk lijkt een compliment over hun uiterlijk te krijgen, zonder dat er ‘nog’ in de zin zit.

Terwijl het natuurlijk, om Madonna zelf te citeren (in New York Magazine, dit voorjaar) „een achterhaald idee is dat alleen mannen lol mogen maken tot het moment dat ze deze aarde verlaten”.

’Nog’ is trouwens een van de aardigste woorden die ze te horen krijgt. Vergeleken bij het ‘ageism’ waarmee ze te maken krijgt, is de kritiek die ze in het begin van haar carrière kreeg vanwege haar seksueel uitdagende imago niets, zei ze in het interview.

Hulp ingeroepen

Dat Madonna zich weinig aantrekt van conventies over voortschrijdende leeftijd wil niet zeggen dat ze de tekenen ervan toelaat. Voor haar bolle wangen, strakke kaaklijn en rimpelloze voorhoofd is duidelijk hulp ingeroepen; haar gezicht begint de was-achtige glans en de onnatuurlijke proporties te krijgen die je vaker ziet bij vrouwen die veel aan zichzelf hebben laten sleutelen. Naar verluidt sport ze elke dag vijf uur om haar lichaam slank en gespierd te houden. Het zou stoer zijn als ze haar rimpels liet komen, maar van iemand die altijd een symbool is geweest van maakbaarheid kun je dat eigenlijk niet verwachten. Of zoals ze zei in New York Magazine: „Ik vecht niet tegen het ouder worden, ik ga gewoon door met leven zoals ik altijd heb gedaan.”

Vooralsnog is ze een van de vrouwen van haar leeftijd die dat vol overtuiging doen, in alle opzichten. Het zou zomaar kunnen dat haar interessantste transformaties nog moeten komen.

    • Milou van Rossum