Keizer Japan pleit subtiel voor pacifisme

Herdenking Tweede Wereldoorlog in Japan

De Japanse keizer sprak voor het laatst tijdens de WO II- herdenking. Hij had een subtiele boodschap voor premier Abe.

De Japanse keizer Akihito en keizerin Michiko tijdens de jaarlijkse herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog. Foto Hiroko Harima/AP

De Japanse keizer Akihito, die volgend jaar april aftreedt, gaf woensdag in Tokio voor de laatste keer een toespraak tijdens de jaarlijkse herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog. Hij toonde „diep berouw” over de rol van Japan in deze oorlog, en benadrukte „de lange periode van vrede na de oorlog”.

Op het eerste gezicht was dat niet zo bijzonder, de jaarlijkse toespraken van de keizer worden nauwelijks gewijzigd. Als de keizer iets nieuws zegt, valt dat onmiddellijk op, en worden zijn woorden ontleed op een mogelijke verborgen boodschap. Hij mag bovendien geen politieke uitspraken doen. Zijn woorden zijn daarom altijd subtiel en vaag geformuleerd.

Door voor het eerst de naoorlogse periode van vrede te benoemen leek Akihito een boodschap af te willen geven aan premier Shinzo Abe. Die heeft de afgelopen jaren belangrijke veranderingen doorgevoerd in het Japanse veiligheids- en defensiebeleid.

Lees meer over de Japanse keizer Akihito: De ziel van Japan mag eindelijk met pensioen

In 2014 gaf Abe bijvoorbeeld een nieuwe interpretatie aan de pacifistische grondwet zodat Japan voortaan onder bepaalde omstandigheden een bondgenoot kan bijstaan die aangevallen wordt. Dit betekent dat – voor het eerst sinds het einde van WO II –Japanse militairen buiten de grenzen ingezet zouden kunnen worden.

De Amerikaanse bezetter verordonneerde de pacifistische wet na 1945 en ze is nooit herschreven. Voor Japanse conservatieven, met name Abe zelf, is het al decennialang een grote wens om dat wel te doen, maar de wet is geliefd onder de bevolking. Abe heeft aanpassing van de grondwet tot speerpunt gemaakt van de verkiezingen voor het leiderschap van zijn regerende Liberale Democratische Partij (LDP), volgende maand.

Een opvallende omissie: Abe zei dit jaar niet dat Japan „oorlog verafschuwt”

De laatste maal dat de Japanse keizer iets nieuws zei in zijn toespraak, was in 2015, toen hij de 70ste herdenking markeerde door voor het eerst de woorden „diep berouw” te gebruiken. Het verraste de natie en werd door velen geïnterpreteerd als een reactie op de toespraken van premier Abe.

Sinds 1993 hadden Japanse premiers tijdens de jaarlijkse herdenking altijd gewezen op Japanse agressie. Ze hadden „diep berouw” getoond of „medeleven" betoogd aan de landen die Japan had aangevallen. Toen Abe in 2012 voor de tweede keer premier werd, liet hij zulke uitspraken achterwege. Ook woensdag toonde Abe geen verantwoordelijkheid voor Japanse agressie. Vooral opvallend was dat hij dit jaar niet meer zei dat Japan „oorlog verafschuwt”. Een opvallende omissie.

Abe benadrukte daarentegen dat de gruwelen van oorlog niet moeten worden herhaald: „Sinds het einde van de oorlog heeft Japan consequent en volhardend het pad bewandeld van een land dat vrede waardeert. Nooit meer zullen we de verwoesting van oorlog herhalen. Nederig geconfronteerd met de geschiedenis, zijn we vastbesloten om nooit af te wijken van deze standvastige koers, ongeacht wat de tijden brengen.”

    • Kjeld Duits