Opinie

    • Frits Abrahams

De dood van een koningin

Vertel iemand van hoge leeftijd dat je van plan bent naar Küssnacht am Rigi in Midden-Zwitserland af te reizen, en de kans is groot dat de reactie zal zijn: „Waar koningin Astrid is verongelukt?”

Ik moest het antwoord even schuldig blijven, want er bestaat ook nog een plaatsje Küsnacht (met één ‘s’ dus) bij Zürich waar Thomas Mann gewoond heeft. Maar het Küssnacht bij de berg Rigi is inderdaad de plaats waar de Belgische koningin op 29 augustus 1935 verongelukt is. Wie in Küssnacht am Rigi logeert, kan dit feit moeilijk ontgaan. Er is verder niet zoveel te zien, afgezien van het adembenemende uitzicht op bergen als de Rigi en vooral de Pilatus, die uittorenen boven het Vierwoudstrekenmeer.

Goethe zou er in Hotel Engel hebben gelogeerd, maar dat ziet er nu te onderkomen uit om zich daar nog op te kunnen laten voorstaan. Küssnacht am Rigi is verder een saai stadje dat zijn bestaan vooral aan zijn indrukwekkende omgeving dankt. Hoe groot moet in augustus 1935 de schrik zijn geweest, toen juist hier de wereldpers kwam aangestormd om verslag te doen van het ongeluk van koningin Astrid.

Even buiten Küssnacht am Rigi, vlak langs de weg, bevindt zich een fraaie, aan Astrid gewijde kapel. Elke keer dat ik er langs loop, zijn er bezoekers. Er zouden er jaarlijks nog duizenden komen, onder wie veel Belgen. Het is een klein complex, inclusief wc’s voor bezoekers. De kapel, gelegen op een verhoging, is niet toegankelijk, maar door het raam is te zien hoe goed alles onderhouden wordt: knielbankje, altaar, kaarsen en glas-in-loodramen.

Kort na het ongeluk gaf Zwitserland deze locatie aan België cadeau. Bij herdenkingen reist een deel van de Belgische royalty trouw naar Küssnacht am Rigi af. Astrid is niet vergeten, integendeel, de dodelijke auto-ongevallen van prinses Gracia in 1982 en prinses Diana in 1997 hebben de herinnering aan Astrid levendig gehouden.

Op een bloedhete middag loop ik met mijn vrouw voor het eerst rond de kapel, terwijl de talrijke, onder de stenen wegschietende hagedissen even ons enige gezelschap zijn. Het uitzicht op het in de zon blikkerende meer is vanaf hier droomachtig mooi. Hoe cynisch dat juist dit uitzicht Astrid fataal moet zijn geworden.

In het kleine museum van Küssnacht am Rigi lees ik later de bijzonderheden van het ongeluk. Dicht bij de ingang staat een deel van de boomstam die Astrid het leven heeft gekost. Volgens enkele getuigen had ze een wegenkaart op haar schoot toen ze haar man, koning Leopold, op de Rigi wees.

Leopold reed zelf de Packard cabriolet, terwijl zijn chauffeur op de achterbank zat. Hij week iets van zijn rechte lijn af, raakte een muurtje langs de weg en bleef daar een meter of dertig half op rijden. Als hij toen geremd had, zou het vermoedelijk beter zijn afgelopen, maar hij gaf juist gas, schoot de helling naar het meer af en raakte een boom. Astrid werd uit de auto geslingerd en liep een fatale schedelbreuk op. De koning koesterde haar lichaam nog een minuut of vijf, ze was bewusteloos, kort daarna stierf ze. Hij en zijn chauffeur kwamen er met lichte verwondingen vanaf. Astrid werd in Brussel begraven.

Kunnen we de Rigi sindsdien, met dank aan Armando, ‘schuldig landschap’ noemen? Ik houd het liever op ‘medeplichtig’.

    • Frits Abrahams