Wie een baard heeft, moet in China heropgevoed worden

China reageert woedend op de beschuldiging van de VN dat een miljoen Oeigoeren vastzit in interneringskampen. Vier vragen over de zaak van de onderdrukte moslimminderheid.

Een groep 'chunche' huisjes waar Oeigoerse boeren hun druiven in drogen,in Turpan, Xinjiang. Foto How Hwee Young /EPA

Zeker één miljoen Oeigoeren in China worden vastgehouden in ‘enorme interneringskampen die gehuld zijn in geheimzinnigheid,’ en nog eens twee miljoen Oeigoeren en andere moslimminderheden worden gevangen gehouden in „politieke kampen voor indoctrinatie” in de provincie Xinjiang. Met deze beschuldiging kwamen de Verenigde Naties vrijdag. Hoewel mensenrechtenorganisaties China er al vaker van beschuldigden de Oeigoeren te onderdrukken, is dit voor het eerst dat de VN zo expliciet met deze kritiek komen. China is inmiddels met een antwoord gekomen: er zijn ‘bijbedoelingen’ van anti-Chinese krachten die achter deze ‘ongefundeerde’ smaad zitten tegenover de anti-terrorismemaatregelen die China neemt.

Volgens analisten wordt het voor landen makkelijker de kwestie te bespreken, nu een onafhankelijke organisatie als de VN met deze beschuldigingen komt. De kans dat dat inderdaad zal gebeuren, lijkt erg klein. China en mensenrechten is al een weinig populair onderwerp bij staatsbezoeken, laat staan dat politici er snel over zullen beginnen wanneer het om een moslimminderheid gaat.

  1. Wie zijn de Oeigoeren?

    De Oeigoeren, nomadische veehouders die zich in de 15de eeuw tot de islam bekeerden, wonen in de dunbevolkte provincie Xinjiang in het noordwesten van China. Xinjiang – dat in het Mandarijn Nieuwe Gebieden betekent – is een semi-autonome regio van China. De Oeigoeren wonen er sinds de negende eeuw. De Chinezen kwamen er in de 18e eeuw, maar ook daarna bleef het gebied een speelbal van grootmachten. Het gebied werd onafhankelijk in 1933 met steun van de Russen, totdat in 1949 de Chinezen het gebied weer innamen. Vanaf dat moment werden er ook veel Han-Chinezen naar Xinjiang gestuurd, zodat de provincie Chineser zou worden.

    Op de elf miljoen Oeigoeren die er nu wonen, wonen er zes miljoen Han-Chinezen, terwijl in 1949 er nog maar 300.000 Han-Chinezen aanwezig waren. Hoewel de Oeigoeren zich altijd hebben verzet tegen elke vorm van annexatie, is de kiem van de huidige strijd gelegd tijdens de Russische invasie van Afghanistan. China was tegen die invasie en rekruteerde Oeigoerse moslims om hen mee laten strijden met de mujahedeen in Afghanistan. De dreiging van extremisten uit Afghanistan wordt nu als reden aangehaald om de internationale gemeenschap duidelijk te maken dat de Oeigoeren moslimextremisten zijn. De provincie is van belang voor de Chinezen, want er is gas en olie te vinden.

  2. Bekijk ook de video van Human Rights Watch waarin te zien is hoe Oeigoeren een ‘heropvoeding’ krijgen van Chinezen:

  3. Waarom vormen de Oeigoeren een probleem voor China?

    Decennialang is er al een strijd gaande tussen de Oeigoeren en Han-Chinezen die ook in Xinjiang wonen. Extremistische Oeigoeren vechten voor een onafhankelijk Oost-Turkestan (zoals het gebied heette voordat de Chinezen het ingelijfden). Internationaal kwam er meer aandacht voor de kwestie toen in de jaren negentig bomaanslagen werden gepleegd door Oeigoerse separatisten in Urumqi en Beijing. Na 2001 werden de aanslagen in de VS aangegrepen om harder te kunnen optreden tegen de Oeigoeren, omdat ze banden zouden hebben met Al Qaeda. De bloedigste jaren in de strijd tussen Han-Chinezen en de Oeigoeren waren 2013 en 2014 toen er 715 doden vielen: 629 Oeigoeren en 86 Han-Chinezen.

  4. Hebben de VN gelijk?

    De verhalen die naar buiten komen via mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch (HRW) zijn al jaren aan de orde. Dit voorjaar nog kwam HRW met een rapport ‘Verblijf bij mensen thuis’, waarin vastgelegd was hoe Han-Chinezen bij Oeigoeren wonen om Chinees patriottisme te stimuleren in de vorm van taal, vlag en volkslied. Elke vorm van religie-onderwijs in moskeeën is inmiddels verboden, oproepen tot gebed via luidsprekers mag in veel gebieden niet meer. Het laten staan van een lange baard wordt door de Chinezen als verdacht bestempeld en het programma ‘Project Schoonheid’ moet vrouwen er ook nog eens van weerhouden dat ze sluiers dragen. Van alle Chinese gevangen komt 21 procent uit de provincie Xinjiang – dat is opmerkelijk als je bedenkt dat in de provincie maar 1,5 procent van de hele bevolking in China woont.

  5. Hoe ziet China dit?

    China heeft nooit bevestigd dat er kampen zijn en heeft altijd benadrukt dat terrorisme nooit wordt gekoppeld aan een religie. Wel erkent China dat er ruimte is voor herintegratie en heropvoeding. In 2014 wilde de regering harder optreden in Xinjiang en stuurde zo’n 200.000 ambtenaren naar de provincie om de Oeigoerse gezinnen te controleren en te helpen. De ‘kampen’ waar de VN het nu over hebben zijn geen geheimzinnige interneringskampen volgens de Chinese regering, maar bedoeld voor heropvoeding van Oeigoeren die tot extremisme geneigd of crimineel zijn.

    • Toef Jaeger