Trump torpedeert stiekem het Open Skies-verdrag

Hoeksteen in relatie met Rusland

Tot hun schrik ontdekten de Russen deze week dat de VS kennelijk af willen van een van de belangrijkste verdragen van na de Koude Oorlog.

Het zakendisctrict van Moskou. Foto Maxim Shemetov/Reuters

Een van de hoekstenen van het tijdperk van na de Koude Oorlog brokkelt steeds verder af.

Het zogeheten Open Skies-verdrag, ondertekend in 1992, speelt een belangrijke rol in de verhoudingen tussen Oost en West.

NAVO-landen vliegen over Russisch grondgebied en fotograferen militaire objecten vanuit de lucht. Russische vliegtuigen draaien rondjes over Europa en de VS. De vluchten zijn niet alleen belangrijk om te controleren of wapenverdragen worden nageleefd, maar dragen ook bij tot ontspanning en vertrouwen.

Tenminste, dat was het idee. Nu de verhoudingen tussen de VS en Rusland steeds killer worden, zijn de vluchten onder het Open Skies-verdrag verworden tot een bron van spanning.

Maandag ondertekende president Trump de Amerikaanse Defensiebegroting. Toen Russische journalisten de tekst doorploegden, ontdekten ze dat het Witte Huis beperkingen oplegt aan het Open Skies-verdrag. In Rusland was dat groot nieuws. ‘Trump verbiedt de Russische luchtmacht boven de VS te vliegen’, kopte de nieuwssite Meduza.

Liefst bij het grof vuil

Die interpretatie klopt niet. „De VS zijn zoals voorheen gebonden aan de uitvoering van het verdrag”, zo zei een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken tegen persbureau Tass. Tegelijkertijd is het duidelijk dat de VS het verdrag liever kwijt dan rijk zijn.

Moskou heeft vluchten boven Russisch grondgebied de laatste jaren ingeperkt – zoals boven Kaliningrad. Relevant, want in die exclave heeft Rusland onlangs Iskander-raketten opgesteld, die kunnen worden uitgerust met een kernkop.

Lees ook het interview met historicus Max Hastings: ‘Naar diplomaten wordt niet meer geluisterd’

Terwijl Moskou pottenkijkers boven Kaliningrad en andere regio’s weert, lijken de Russen zelf zo veel mogelijk inlichtingen te willen verzamelen. In de afgelopen jaren heeft Rusland de Toepolevs en Antonovs uitgerust met nieuwe, digitale sensoren. Niet voor controle, maar voor spionage, zo lijkt het wel.

In 2016 waarschuwde commandant van Stratcom (het Amerikaanse hoofdkwartier dat verantwoordelijk is voor de luchtverdediging) hier al voor. „Ik maak me zorgen over eventuele Russische mogelijkheden om inlichtingen te verzamelen over onze essentiële infrastructuur”, zo zei admiraal Cecil Haney tijdens een hoorzitting in het Amerikaanse Congres. Het afgelopen jaar zijn de Russen begonnen met het testen van twee nieuwe verkenningsvliegtuigen voor het Open Skies-verdrag.

Het Witte Huis wil nu de Russen een halt toeroepen. De toestellen die vliegen in het kader van Open Skies mogen niet zomaar met nieuwe apparatuur worden uitgerust: de 34 landen die het verdrag hebben ondertekend, moeten de sensoren eerst goedkeuren. De VS zullen echter niet meewerken aan de certificering van nieuwe infrarood- of radarapparatuur (lees: de nieuwe Russische toestellen) voordat vast staat dat de Russische vluchten geen bedreiging vormen voor de nationale veiligheid.

Stokoude Boeings

Zelf zullen de Amerikanen voorlopig niet investeren in materieel. De nieuwe Defensiebegroting verbiedt de geplande aanschaf van nieuwe toestellen – terwijl dat wel hard nodig is. De vluchten boven Rusland worden uitgevoerd met twee stokoude Boeings die zijn uitgerust met ouderwetse filmcamera’s. In 2016 moest een Amerikaanse Boeing OC-135 (bouwjaar 1961) een geplande vlucht in het Verre Oosten van Rusland afblazen wegens technische problemen. Toen het toestel terug wilde keren naar de VS moest de piloot een noodlanding maken. Vorig jaar werden van de zestien geplande vluchten er slechts dertien uitgevoerd.

Lees ook: Twee gezichten van VS verzwakken het Westen

Anders dan de Russen beschikt het Pentagon over een groot aantal spionagesatellieten – die veel meer inlichtingen opleveren dan de fotovluchten onder Open Skies. Maar, zo schrijft de Amerikaanse ontwapeningsexpert Michael Krepon, het schrappen van nieuwe verkenningsvliegtuigen is een merkwaardige manier om het Kremlin te straffen voor slecht gedrag. Bovendien heeft de beslissing gevolgen voor derde landen – landen die geen geld hebben voor eigen vluchten en daarom meeliften met de Amerikanen. Sommige van die landen ondervinden de directe gevolgen van de agressieve houding van Moskou. Zoals Oekraïne.

Dit artikel is op 15-8-2018 om 10.12 uur geactualiseerd.

    • Steven Derix