Slecht onderhoud mogelijk de oorzaak van instorten Morandi

Deskundigen Een ontwerpfout was niet de oorzaak van het instorten van de Ponte Morandi in Genua. Nederlandse experts denken aan gebrekkig onderhoud.

De Ponte Morandi in Genua na het instorten dinsdagmiddag. Foto Valery Hache/AFP

Hoe is het mogelijk dat de betonnen brug bij Genua is ingestort? „Het eerste waar ik aan denk is: de onderhoudstoestand”, zegt Cor van der Veen, specialist betonnen bruggen aan de TU Delft. Het betreffende type, een tui- of kabelbrug, is ook in Nederland vaak gebouwd, over de rivieren waarbij veel pijlers ongewenst zijn in verband met de scheepvaart. Het onderhoud in Nederland is volgens Van der Veen doorgaans in orde.

Volg hier het laatste nieuws over de brug in Genua

Minder optimistisch daarover is Rob Nijsse, hoogleraar constructieleer, eveneens aan de TU Delft. De ramp bij Genua is volgens Nijsse het gevolg van gebrek aan onderhoud, waarbij een combinatie van drie factoren een rol speelt. Ten eerste: veroudering van materiaal. „Zoals wij mensen ouder en zwakker worden, zo worden ook staal en beton dat. Zeker als dat onder invloed staat van zout water, zoals in Genua.” Ten tweede: het vrachtverkeer is in de afgelopen decennia intensiever geworden. „Dat leidt tot enorme stootbelastingen.” Ten derde: windstoten. De brug stortte in tijdens noodweer, de plotselinge horizontale belasting kan de brug fataal zijn geworden. „Bij het bouwen van een brug hou je vooral rekening met de zwaartekracht.”

De instorting van de brug is het zoveelste „teken aan de wand” dat ook Nederland werk moet maken van onderhoud, want ook hier laat dat te wensen over. „Ik kijk met afgrijzen naar iets wat in onze moderne wereld kennelijk toch kan gebeuren. Het herinnert ons aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid om toch vooral dingen te bouwen die niet instorten.”

Onderhoud

Ook in Nederland ontbreekt goed, structureel onderhoud, meent Nijsse. Hij liep als student stage bij Rijkswaterstaat en kreeg destijds te horen dat er gewerkt werd volgens een systeem van „piep en knijp”: pas als er ergens iets piept, knijp je in een olieflesje om dat te verhelpen. „Dat is een slechte manier van onderhoud plegen en ik weet zeker dat er nog steeds zo wordt gedacht.”

Toegegeven, dat komt zeker ook door gebrek aan onderhoudsbudgetten. En daar draagt de politiek schuld aan. „De politiek lijdt onder een ernstig gebrek aan technische mensen. In de politiek zitten bijna allemaal economen en juristen, die denken dat onderhoud allemaal wel voor minder geld kan.”

Een constructiefout als oorzaak van het instorten van de brug in Genua is volgens de deskundigen onwaarschijnlijk. „Daarvoor staat deze brug al te lang”, zegt Van der Veen. Dat denkt ook Simon Wijte, hoogleraar betonconstructies aan de TU Eindhoven.

„Het is op dit moment echt koffiedik kijken. Maar een ontwerpfout is niet zo aannemelijk. Dan was de brug tijdens of kort na de bouw al ingestort.” Zoals bij de parkeergarage op Eindhoven Airport gebeurde, waar Wijte veel onderzoek naar gedaan heeft. De hoogleraar waagt zich aan geen enkele speculatie, al wil hij wel kwijt dat bruggen in Europa de laatste decennia nu eenmaal veel zwaarder en frequenter worden belast dan toen ze werden gebouwd. „Dat leidt tot vermoeidheid van het materiaal, en daar is iedereen zich goed van bewust.”

Geen computers

De Italiaanse brug dateert van de jaren zestig, toen er nog geen computers waren en tuien van deze bruggen met de hand berekend moesten worden, vertelt Cor van der Veen. „Daarom heeft deze brug ook zo weinig tuien. Veel minder dan nu. Architecten willen tegenwoordig bruggen slank houden, dat heeft een mooiere uitstraling.” Zwakker dan de huidige tuibruggen hoeft de brug in Genua om die reden echter niet te zijn geweest. „Dit is in principe een robuuste brug.”

De brug is een van de eerste bruggen geweest met „voorgespannen beton”, dat wil zeggen beton met een „speciale wapening” die het mogelijk maakt om grote, lange bruggen zonder veel pijlers te bouwen. De brug in Nederland die het beste met die in Genua te vergelijken is, is de tuibrug bij Tiel over de Waal, deel van de autoweg N323, de Prins Willem-Alexanderbrug. De brug, eveneens met enkele betonnen tuien, werd begin jaren zeventig gebouwd.

Andere tuibruggen zijn onder meer die over de Waal bij Ewijk op de snelweg A50; de brug in Utrecht op de snelweg A12 over het Amsterdam-Rijnkanaal; de Martinus Nijhoffbrug op de A2 bij Zaltbommel; en de Rotterdamse Erasmusbrug.

    • Arjen Schreuder