De raadselachtige ontvoering van een Vietnamees in Berlijn

Kidnapschandaal

De in ongenade gevallen zakenman Trinh Xuan Thanh wordt op klaarlichte dag in Berlijn gekidnapt en via Slowakije op het vliegtuig terug naar Vietnam gezet. Is Berlijn door Bratislava bewust misleid?

Trinh Xuan Thanh (links) wordt door een agent naar de rechtszaal in Hanoi geleid voor zijn proces, begin dit jaar. Thanh, die waarschijnlijk door de Vietnamese geheime dienst werd ontvoerd uit Berlijn, kreeg levenslang. Foto EPA/STR

Het had een klassiek begin kunnen zijn van een spionagefilm: een ontvoering door een buitenlandse inlichtingendienst, midden in Berlijn, op klaarlichte dag, terwijl voorbijgangers verbluft staan te kijken. Maar ruim een jaar later laat de ontknoping nog altijd op zich wachten en zijn nog veel vragen onbeantwoord.

Politieke gevolgen zijn er al wel. Duitsland voelt zich door bevriende landen misleid. In Slowakije wordt dezer dagen rekening gehouden met een regeringscrisis over de kwestie en zelfs met nieuwe verkiezingen. En de Duitse betrekkingen met zowel Hanoi als Bratislava staan door de affaire toenemend onder druk.

Een man en een vrouw lopen op zondagochtend 23 juli 2017 in het Berlijnse park Tiergarten. Hij is een Vietnamese zakenman, die in zijn land een staatsbedrijf leidde en een belangrijke positie had in de regerende communistische partij van Vietnam. Hij viel uit de gratie, werd beschuldigd van grootschalige verduistering van overheidsgeld, vluchtte in 2016 met zijn gezin naar Duitsland en vroeg daar politiek asiel aan.

Zij is zijn minnares. Vier dagen eerder is ze via Parijs uit Vietnam naar Berlijn gekomen om hem te kunnen ontmoeten.

Een paar mannen springen uit een VW-bus, grijpen de twee en slagen erin om hen in minder dan een minuut het busje in te werken

Het is een bewolkte zomerdag, maar er zijn in het park heel wat wandelaars, joggers en fietsers onderweg. Een zilvergrijze VW-bus stopt naast het Vietnamese stel. Een paar mannen springen eruit, grijpen de twee en slagen erin om hen, hoewel ze zich hevig verzetten, in minder dan een minuut het busje in te werken. Terwijl het voertuig wegscheurt, schrijft een alerte voorbijganger het Tsjechische kenteken op.

Een automobilist die de kidnap ook heeft zien gebeuren, volgt de ontvoerders en springt bij een rood stoplicht uit om een agent te waarschuwen. Tevergeefs, de VW-bus verdwijnt in het verkeer en rijdt, naar later blijkt, rechtstreeks naar de Vietnamese ambassade. De tweede man van de Vietnamese veiligheidsdienst blijkt persoonlijk naar Berlijn gekomen te zijn om de operatie te leiden.

Gedrogeerde toestand

Voor Duitsland is de kwestie niet alleen pijnlijk omdat Vietnam zich met de ontvoering schuldig heeft gemaakt aan „een overduidelijke schending van het Duitse recht en het volkenrecht”, zoals het ministerie van Buitenlandse Zaken in Berlijn het uitdrukt. Veel wijst er inmiddels op dat Slowakije, bondgenoot in de NAVO en de Europese Unie, ook bij de zaak betrokken was – en mogelijk zelfs geholpen heeft om de ontvoerde man in gedrogeerde toestand en met een vervalst paspoort de Schengenzone uit te smokkelen. Volgens de Duitse justitie is het vrijwel zeker dat hij in een Slowaaks regeringsvliegtuig van Bratislava naar Moskou, en vandaar naar Hanoi is gebracht.

Daar is de 52-jarige Trinh Xuan Thanh begin dit jaar tot tweemaal levenslang veroordeeld voor onder meer het aannemen van omgerekend 400.000 euro aan steekpenningen en wanbeleid dat zijn staatsbedrijf omgerekend 125 miljoen euro gekost zou hebben. Zelf noemde hij het proces geen corruptiebestrijding maar een zuivering. Binnen de communistische partij werd hij drie jaar geleden nog getipt voor een post in de regering. Maar hij behoorde tot een pro-Westerse groep die in ongenade is gevallen.

Een week na zijn ontvoering verscheen Trinh met hangende schouders en doffe blik in zijn ogen op de Vietnamese televisie. „Ik besefte dat ik moest terugkeren om de waarheid in de ogen te kijken, mijn fouten toe te geven en me te verontschuldigen.”

Zijn vriendin is, onder begeleiding van twee mannen, met een gewone lijnvlucht teruggekeerd naar Hanoi. Nadat ze daar in een ziekenhuis is behandeld voor een gebroken arm, is niets meer van haar vernomen.

Alle feiten moeten boven tafel komen

Bondskanselier Merkel in mei op een persconferentie met de Slowaakse premier Pellegrini

Ontkennen heeft geen zin meer

De regering in Bratislava kan de Slowaakse betrokkenheid bij de ontvoering van Trinh niet langer ontkennen, zoals ze tot voor kort deed. Bondskanselier Merkel zei in mei, op een persconferentie met de Slowaakse premier Pellegrini, dat „alle feiten boven tafel moeten komen”. Pellegrini heeft volgens Merkel beloofd daarvoor te zorgen. Maar nog dezelfde maand verklaarde hij de zaak voor gesloten, want Vietnam had hem verzekerd dat Trinh nooit op Slowaaks grondgebied is geweest.

Onderzoekers van de Duitse justitie ontdekten echter iets heel anders. Het busje van de ontvoerders, dat in Praag gehuurd bleek te zijn, bevatte een gps-systeem waaruit nauwkeurig kon worden afgeleid waar ze wanneer waren geweest.

Het spoor leidde naar de parkeerplaats van hotel Borik in Bratislava, waar de Slowaakse regering buitenlandse diplomatieke delegaties laat logeren. Terwijl de VW-bus daar geparkeerd stond, drie dagen na de ontvoering, vond in dat hotel een ontmoeting plaats tussen de Vietnamese en de toenmalige Slowaakse minister van Binnenlandse Zaken, Robert Kalinak. (Dezelfde Kalinak moest in maart aftreden in verband met een andere affaire: hij werd genoemd in een corruptiezaak die onderzocht werd door de in februari vermoorde journalist Jan Kuciak.)

Lees ook over de crisis die onstond in Slowakije na de moord op journalist Jan Kuciak

Op deze parkeerplaats werd de ontvoerde Vietnamees overgebracht naar een Slowaaks politievoertuig, verklaarden agenten van de Slowaakse dienst verantwoordelijk voor het beschermen van buitenlandse delegaties tegenover het dagblad Denník N. Dat voertuig wordt vervolgens toegevoegd aan de autocolonne die de Vietnamese delegatie naar de luchthaven brengt voor een vlucht naar Moskou. Kalinak ontkende aanvankelijk dat de ontvoerde Trinh via Slowakije naar Vietnam gebracht kón zijn. Maar geconfronteerd met bewijzen en getuigenverklaringen erkende hij eind juli dat „onze goedgelovigheid mogelijk is misbruikt”.

De vraag is nu, zowel in Duitsland als in Slowakije, of hij actief met de Vietnamese ontvoerders heeft samengewerkt – en zo ja, waarom. Kalinak ontkent. Om zijn bewering te staven publiceerde hij afgelopen week de resultaten van een test met een leugendetector, die hij op eigen initiatief heeft ondergaan. Rechtskracht heeft zo’n test in Slowakije overigens niet. Kalinak is nu gewoon parlementariër, maar speelt nog altijd een sleutelrol in de regeringspartij.

Duitsland zal er ook niet van onder de indruk zijn. De Slowaakse beveiligingsagenten beschrijven Trinh in hun verklaringen als een gehavende man die door Vietnamese begeleiders overeind gehouden moest worden.

De chef van het Slowaakse protocol, verantwoordelijk voor de organisatie van de bijeenkomst in het hotel en de vlucht naar Moskou, zou de toestand van Trinh geweten hebben aan een val van de trap in dronken toestand. Op het vliegveld zou een douanier bezwaar gemaakt hebben omdat niet alle papieren van de Vietnamese passagiers klopten. De Duitse onderzoekers wilden graag de Slowaakse chef protocol spreken, maar kregen geen toestemming om hem te ondervragen.

Diplomatieke impact is ‘catastrofaal’

Naar de achterliggende motieven voor de vlotte medewerking van de Slowaakse regering met de Vietnamezen, blijft het voorlopig gissen. De Slowaakse president Kiska verwijt de regering van zijn land „obscurantisme, het afschuiven van verantwoordelijkheid en het misleiden van het publiek. Moeten we echt van Duitse onderzoekers leren wat er in Slowakije gebeurd is?”

Als reactie op de aanhoudende stroom onthullingen, heeft de Slowaakse regering inmiddels de geheimhoudingsplicht van een reeks beveiligingsagenten opgeheven. Zij kunnen nu verhoord worden en meer duidelijkheid scheppen over de Slowaakse rol in het ontvoeringsschandaal.

Maar ondertussen is de diplomatieke impact op de verhoudingen met Duitsland „catastrofaal”, zegt Grigorij Meseznikov, hoofd van het Institute for Public Affairs, een denktank in Bratislava. „Er moeten straffen komen voor de verantwoordelijken en duidelijke verontschuldigingen zijn noodzakelijk.”

Ondertussen ging het diplomatieke contact tussen Slowakije en Vietnam gewoon door alsof er niets was gebeurd, zegt Matus Kostolny, hoofdredacteur van Dennik N. „Onder normale omstandigheden zouden we onze ambassadeur teruggeroepen hebben uit Vietnam. Maar we gedroegen ons al die tijd alsof we een partner van Vietnam zijn en niet van Duitsland.”

Terwijl de Duitse regering zich afvraagt of ze door Slowakije bewust om de tuin is geleid, is er in Duitsland slechts één betrokkene bij de ontvoering voor de rechter gebracht, een bijfiguur. Het is de Vietnamees Long N.H., die in Praag het busje en ook nog een BMW voor de ontvoerders huurde.

Hij bekende, in ruil voor strafvermindering, dat hij besefte dat hij die opdracht uitvoerde voor de Vietnamese veiligheidsdienst. Zo kwam hij weg met een straf van drie jaar en tien maanden voor hulp bij vrijheidsberoving en activiteit voor een buitenlandse inlichtingendienst.

Tot algemene verbazing echter kwam hij enkele dagen na het vonnis terug op de deal. Hij ging in hoger beroep, wat hem op een hogere straf kan komen te staan, en nam nieuwe advocaten in de arm. Duitse media suggereren dat die betaald worden door Hanoi, waar de regering volhoudt dat Trinh helemaal niet ontvoerd is en daarom ongelukkig is met de bekentenis van Long.

In september komt de Vietnamese minister van Buitenlandse Zaken op bezoek in Berlijn. Maar het is onwaarschijnlijk dat de lucht dan geklaard is.

    • Juurd Eijsvoogel
    • Roeland Termote