‘Blijf binnen, anders ben je verantwoordelijk voor je eigen dood’

Afghanistan

Al vier dagen wordt er gevochten om de oostelijke stad Ghazni, een stad van strategisch, symbolisch en commercieel belang. De strijd laat zien dat de Talibaan nog lang niet verslagen is.

De bewoners hebben hun stad in vier dagen tijd zien veranderen in een slagveld, verklaarde Rik Peeperkorn, VN-coördinator in Afghanistan. Foto Mohammad Ismail/Reuters

Niemand was er op bedacht toen vrijdagnacht de Talibaanstrijders vanuit het niets de Afghaanse stad Ghazni vanaf vier plekken tegelijk aanvielen. Inmiddels is de strijd om Ghazni al vier dagen in volle hevigheid aan de gang en zijn er volgens de Afghaanse regering zeker honderd mannen van het regeringsleger en politie omgekomen en zeker dertig burgers gedood. Tientallen Talibaanstrijders zouden eveneens gedood zijn, meldt Reuters.

Het is een opmerkelijke ontwikkeling voor wie ervan uitging dat de vredesbesprekingen – die in juni plaatsvonden en zelfs uitmondden in een wapenstilstand van enkele dagen en waarbij beelden de wereld overgingen van Talibaanstrijders die feestvierden met het Afghaanse leger – ergens toe zouden gaan leiden.

Tegelijkertijd: Ghazni is een strategische keuze. De stad ligt precies tussen de hoofdstad Kabul en Kandahar, de tweede stad van het land, en de grootste in de zuidelijke provincies, het gebied waar de Talibaan de meeste voet aan de grond heeft. De IS-strijders, die zich met aanslagen steeds meer laten gelden en voor het merendeel van de aanslagen verantwoordelijk zijn, zitten meer in het oosten. De val van Ghazni, waar zo’n 270.000 mensen wonen, is dan ook belangrijk voor de Talibaan.

De Amerikanen ondersteunen vanuit de lucht de Afghaanse strijdkrachten. Een woordvoerder namens de Afghaanse regering verzekert dat de stad niet is ingenomen door de Talibaan. De Afghaanse minister van Binnenlandse Zaken, Wais Barmak, zei maandagmiddag in een persverklaring dat de „Afghaanse troepen nu de totale controle over de stad hebben”. Maar vanuit de Talibaan wordt dat weer ontkend. Door de regering wordt in ieder geval bevestigd dat er rondom de stad nog steeds wordt gevochten, meldt Reuters. Verschillende media maken bovendien melding van de rookpluimen die uit de stad omhoog stegen. De Britse krant The Guardian liet een bewoner vertellen hoezeer de Talibaan meteen midden in de stad zaten. Door luidsprekers vanuit moskeeën liet ze weten dat iedereen beter binnen kon blijven, „anders ben je verantwoordelijk voor je eigen dood”.

Lees ook: Zeker 300 doden bij Talibaan-aanval op Ghazni

Het belang van Ghazni

De bewoners hebben hun stad in vier dagen tijd zien veranderen in een slagveld, verklaarde Rik Peeperkorn, VN-coördinator in Afghanistan.

De Talibaan tonen met deze aanval aan nog lang niet verslagen te zijn. Het is de eerste grote stad die ze in handen proberen te krijgen, sinds ze half mei de stad Farah, in het westen van Afghanistan aanvielen.

Hoewel de Talibaan een aanzienlijk deel van het Afghaanse platteland beheersen, vooral in het zuiden en het oosten, is het ze sinds hun verdrijving uit de hoofdstad Kabul in 2001 nooit meer gelukt om enige grotere stad langere tijd in te nemen.

Het meest succesvol was hun tijdelijk inname van de noordelijke stad Kunduz in september 2015. Met grote moeite en Amerikaanse luchtsteun wist het Afghaanse regeringsleger de stad enkele dagen later weer in te nemen. Ook andere pogingen om steden in te nemen zoals in 2016 in Tarin Kowt, de hoofdplaats van Uruzgan waar eerder Nederlandse militairen waren gelegerd, liepen op niets uit.

De Talibaan zijn succesvol als guerrillastrijders, maar blijken steeds weer niet te zijn opgewassen tegen de slagkracht van het regeringsleger en zijn bondgenoten.

Behalve strategisch is de strijd om Ghazni ook symbolisch. Het is een stad met een rijk verleden. Het was ooit als een pelgrimsoord voor moslims bedoeld omdat er zoveel graftombes waren van islamitische heersers. In 2013 was de stad zelfs uitgeroepen tot ‘hoofdstad van de Islamitische Cultuur’.

Die rijke cultuur dankt de stad aan de islamitische leider Mahmud van Ghazni (971-1030). Hij wist, doordat hij na zijn veroveringen in India elke keer de spullen uit dat land mee terug nam naar Ghazni, de stad tot grote rijkdom te brengen, ook cultureel. Met als gevolg dat UNESCO vanaf 2008 haar best deed veel van de oude gebouwen en tombes te herstellen.

Mahmud was behalve een vechtersbaas die Ghazni deed bloeien, ook een gevoelig man. Het verhaal gaat dat toen hij enkele regels van de dichter Faruki hoorde, hij dermate ontroerd was, dat hij de man aanwees als eerste hofdichter van de stad. De regels die hem zo ontroerden, luiden: ‘Gewaden gesponnen vanuit het hart, gewoven met de ziel’.

Kamelenhaar en schapenwol

De stad is menigmaal verwoest. Djengis Khan was de eerste die de stad verwoestte. De weg ernaartoe was namelijk van oudsher een belangrijke handelsweg, veel werd erover vervoerd naar India zoals fruit, kamelenhaar en schapenwol.

Eenmaal verwoest en verlaten kwam de stad weer tot leven toen in 1839 het Britse leger haar veroverde. De weg langs Ghazni, met een fort en uitzicht over het plateau richting Kandahar, bleek nog steeds strategisch. Wie de weg erheen afsneed, kon daarna het zuiden innemen.

Inmiddels is er ook lithium gevonden, een grondstof die wordt gebruikt voor batterijen in mobieltjes en smartphones. De stad blijkt dus nog steeds behalve strategisch en symbolisch ook commercieel van belang.

    • Toef Jaeger