Spreek eens iemand met een totaal andere mening

Filterbubbels Duitse media brengen door het hele land mensen met tegenovergestelde politieke opvattingen bij elkaar voor een goed gesprek. „Een politieke Tinder.”

Aanhangers van de populistische partij Alternative für Deutschland protesten tegen het vluchtelingenbeleid van Angela Merkel in het stadje Paderborn.

Wanneer heeft u voor het laatst uitgebreid met iemand gesproken die compleet tegengestelde politieke opvattingen heeft? Die vraag leggen weekblad Die Zeit en een tiental andere Duitse media dezer dagen voor aan hun lezers, kijkers en anderen. Niet als enquête, maar om er iets aan te doen.

Onder het motto ‘Deutschland spricht’ willen deze media mensen die het gevoel hebben te veel in hun eigen ‘bubbel’ te zitten, helpen om ook eens een gesprek aan te gaan met iemand met een ándere mening. Om dat te bereiken hebben ze een soort dating service voor andersdenkenden opgezet. „Een politieke Tinder”, zegt hoofdredacteur Jochen Wegner van Zeit Online, de website van het Duitse weekblad,met een glimlach.

Vorig jaar hebben Wegner en zijn redactie zoiets voor het eerst gedaan. Via ingenieuze software brachten ze op een zondag in juni verspreid door het land twee-aan-twee honderden mensen bij elkaar, die een uur of langer onder vier ogen een serieus gesprek voerden met een politieke tegenpool die ze daarvoor niet kenden. Weg uit de bubbel van het eigen gelijk.

Tienduizenden praten over brandende kwesties

Wegens succes wordt het dit jaar niet alleen herhaald, nu doen om het bereik te vergroten ook andere media mee, zoals het tv-programma tagesschau, Spiegel Online en de Süddeutsche Zeitung. President Steinmeier is beschermheer.

Op 23 september, zo is de bedoeling, zullen tienduizenden aan elkaar gekoppelde paren over allerlei brandende kwesties spreken. Voor april 2019, kort voor de Europese verkiezingen, worden dergelijke gesprekken in verschillende landen door heel Europa gepland.

„Waar tref je in je dagelijkse leven nog mensen met verschillende opvattingen en achtergronden?”, vraagt Wegner in een gesprek op de redactie van Zeit Online in Berlijn. „Bij sport, in de kerk en bij de vrijwillige brandweer misschien. Maar spreek je daar over politiek? Zelf ben ik lid van een sportclub, maar over politiek hebben we het nooit.”

De opzet van het project is als volgt: wie wil meedoen moet zijn postcode, mailadres, beroep, enkele persoonlijke voorkeuren en telefoonnummer opgeven en zeven simpele ja/nee-vragen beantwoorden. Zoals: Moet Duitsland zijn grenzen beter bewaken? Heeft het #MeToo-debat iets positiefs opgeleverd? Moet er een hogere belasting op vlees worden geheven? Kunnen moslims en niet-moslims in Duitsland goed samenleven?

De software koppelt vervolgens mensen aan elkaar die bij elkaar in de buurt wonen, en op zoveel mogelijk vragen tegengestelde antwoorden geven. In 2017 meldden zich 12.000 mensen aan, van wie door praktische problemen een groot aantal uitviel. Er vonden uiteindelijk zeshonderd gesprekken plaats in cafés of andere openbare ruimtes (om veiligheidsredenen niet bij mensen thuis).

Zo presenteert Zeit Online het project aan haar lezers:

Journalistiek of maatschappelijke betrokkenheid?

Dit jaar zijn er na twee weken al 18.000 aanmeldingen binnen. En door verfijning van de software zal het aantal afvallers dit jaar naar verwachting aanzienlijk kleiner zijn dan in 2017. Om te voorkomen dat teveel gelijkgestemden reageren, werven de media niet alleen onder hun eigen publiek, maar ook via sportverenigingen en het Rode Kruis.

„We denken echt niet dat mensen op basis van één gesprek opeens hun wereldbeeld zullen veranderen”, zegt Wegner. „Voor ons is het genoeg dat ze elkaar treffen.”

Maar is dat nog een journalistieke taak? Of meer een uiting van een bredere maatschappelijke betrokkenheid? Op de redactie van Die Zeit was dat een punt van discussie. „Maar we hebben ontdekt dat we meer kunnen zijn dan een journalistiek medium”, zegt Wegner.

Maurice Jaeschke, student politicologie in Frankfurt, deed vorig jaar mee en werd aan een vijftien jaar oudere leraar gekoppeld. „We hadden een goede discussie, die vooral ging over de zogenaamde vluchtelingencrisis”, vertelt hij aan de telefoon. „Op de vraag of er te veel vluchtelingen naar Duitsland waren gekomen, had ik ‘nee’ geantwoord en hij ‘ja’. Maar tot mijn verbazing stonden we minder ver van elkaar dan ik had verwacht.”

Zelfde uitgangspunten, toch een ander standpunt

„Via het Rode Kruis was hij in 2015 betrokken geweest bij de eerste opvang van vluchtelingen. Maar hij vond dat de bureaucratische registratie onvoldoende was en dat daaruit bleek dat we het niet aankonden. Voor mij was het verrassend om te zien dat je dezelfde morele, humanistische uitgangspunten kan hebben, en dan toch op een ander standpunt uitkomt. Op zijn beurt herkende hij in mij een idealisme dat hij vroeger had gehad.”

Hoofdredacteur Wegner nam in 2017 ook zélf deel. Het werd een gesprek van een veertiger, bewoner van de welgestelde, trendy buurt Prenzlauerberg in Berlijn, de journalist Wegner, met een twintig jaar jongere fabrieksarbeider uit een voorstad. „We spraken drie uur en doken onder in de wereld van de ander”, schreef Wegner in Die Zeit. Op veel punten, behalve het vluchtelingenbeleid, bleken ze het eigenlijk wel min of meer eens.

„Ik had hem van te voren bewust niet gegoogled”, zegt hij nu. „Maar toen ik thuiskwam deed ik dat alsnog. Toen zag ik hem op een foto van een extreemrechtse groep. Ik belde hem op een vroeg waarom hij daarover niets gezegd had. Wat hij antwoordde maakte veel indruk op me. Hij was destijds vijftien, zei hij, en had die periode allang achter zich had gelaten. Maar op het internet komt hij er niet meer vanaf.

„Ik ben beter gaan begrijpen dat als je opgroeit in een bepaald milieu, het een hele normale ontwikkeling kan zijn om in die radicale hoek verzeild te raken. En dat dat niet wil zeggen dat je je leven lang een monster bent.”

    • Juurd Eijsvoogel