Nog even en het hele dorp wordt een ijssalon

Vakantieland Italië

Bij de Cinque Terre in Italië weten ze zich nauwelijks raad met alle toeristen die dit werelderfgoed bezoeken. ‘Doorlopen alstublieft’.

In de Cinque Terre, de vijftien kilometer Italiaanse kust die tot het werelderfgoed van de Unesco behoort, komen jaarlijks 2,5 tot 3 miljoen toeristen. Dat is meer dan de vijf dorpjes aankunnen. Maria Carbonell/Getty

„Niet stil blijven staan”, staat op een bord op het stationnetje van Manarola. Maar je kunt even niet anders. Links glinstert, zo’n vijftien meter dieper, de Middellandse Zee, rechts flankeert een weelderig begroeide rotswand het spoor. Als de toeristentrein is leeggelopen, sta je even muurvast tussen een grote groep druk pratende Koreanen die zich door een smal gangetje moeten wringen (Rechts houden! staat op een ander bord) en een paar Amerikanen die alvast hun plannen voor overmorgen bespreken, als ze in Zwitserland zijn.

Het Nationale Park Cinque Terre is wereldberoemd. Vijf schilderachtige dorpjes met bont gekleurde huizen in een decor van grillige en steile rotsen, terrasbouw vol wijnranken en olijfbomen, en een ruisende zee. Kronkelende bergpaden met fenomenale uitzichten verbinden de dorpjes. Sinds 1997 hoort deze vijftien kilometer Italiaanse kust tot het werelderfgoed van de Unesco, en ieder jaar komen er 2,5 tot 3 miljoen mensen van genieten.

Na grote steden als Venetië en Florence slaat ook dit kustgebied alarm over de toestroom van toeristen. Het zijn er meer dan de vijf dorpjes aankunnen. „We moeten een nieuw evenwicht zien te vinden”, zegt Vincenzo Resasco, president van het Nationale Park en burgemeester van Vernazza, een van die vijf parels aan zee. „Dit is een prachtig, maar kwetsbaar gebied. De leefbaarheid gaat omlaag, de straten in onze historische centra zijn overvol, er dreigt een toeristische monocultuur te ontstaan die het karakter van onze stadjes aantast. Zo kunnen we niet doorgaan. Wij willen voorkomen dat we een Disneyland worden.”

Foto Marc Leijendekker

11 procent meer

Daarom schuift Resasco aan op het ministerie in Rome als grote toeristentrekkers als Venetië, Florence, Rome, Napels en Milaan overleggen over manieren om de stijgende aantallen toeristen in goede banen te leiden. Wereldwijd reizen mensen al meer, aangemoedigd door goedkope vluchten en goedkoper onderdak (Airbnb) en groeiende welstand in landen als China, Zuid-Korea en India. En het Enit (Italiaanse toeristenbureau) constateert dat het toerisme naar Italië bovengemiddeld stijgt.

In 2017 waren er ruim 58 miljoen internationale bezoekers, 11 procent meer dan in 2016. In Europa als geheel was de stijging 8,4 procent, wereldwijd 6,8 procent. Italië staat na Frankrijk, de VS, Spanje en China in de top vijf van de belangrijkste toeristenlanden.

Venetië worstelt er al decennia mee, Florence en Rome veranderen door de stroom toeristen. Overal wordt gesproken over maximale aantallen bezoekers, hogere toegangsprijzen, expliciete gedragsregels, verbreding van het aanbod om de druk op topattracties te verminderen.

Lees ook over toerisme in Nederland: Amsterdam zou de drukte nu echt te lijf gaan – en, werkt het?

Burgemeester Resasco begon de alarmklok te luiden toen de Cinque Terre vorig jaar Pasen een toeristeninfarct kreeg. Op de smalle wandelpaden werd het gevaarlijk. In de stadjes was er geen doorkomen meer aan. Op het kerkhof van een van de stadjes moesten toeristen worden weggejaagd die bij hun zoektocht op zoek naar een geschikt plekje daar maar waren gaan picknicken.

Eén oplossing is er niet, vertelt Resasco nu. Een concrete maatregel is al wel van kracht: op de wandelpaden langs de kust wordt bijgehouden hoeveel mensen op pad zijn gegaan. Als dat er te veel zijn, wordt de wandelaars aanbevolen het later op de dag nog eens te proberen – een enkele keer wordt het pad zelfs afgesloten.

Dat is geen luxe. Zelfs op een recente bewolkte zomerdag met een waarschuwing voor wolkbreuken is het nog druk op het sentiero Azzurro, het bergpad dat langs de kust slingert tussen drie van de vijf stadjes. Het gaat bijna in optocht omhoog en omlaag, achter een kordate Zweedse met haar dochter en meestal voor een groep jonge Amerikanen die energiek klimmen maar om de haverklap stoppen om nieuwe selfies te maken.

Verzoenen

„We moeten de positieve en negatieve kanten van het toerisme beter met elkaar verzoenen”, zegt Doriano Franceschetti, een gepensioneerde ambtenaar in Riomaggiore. Hij zit op een bankje op het plein voor de middelbare school. In het straatje erachter slenteren de Italiaanse en buitenlandse toeristen, maar hier is het aangenaam rustig.

Franceschetti is erg kritisch over de volle straten, over de eet-, ijs- en souvenirwinkels die het aanzien van de dorpjes veranderen, over de respectloze achteloosheid van sommige bezoekers. „Tegelijkertijd heeft het toerisme ons weer een toekomst gegeven”, zegt hij. „Jongeren gaan niet meer zo snel weg. Zonder toerisme hadden we geen school, geen postkantoor, geen bank.”

Hij wijst op een vrouw die het plein oversteekt. „Haar twee zonen zijn een restaurant begonnen bij de haven.” Een andere vrouw komt even een hand geven. Haar zoon heeft het land van hun grootvader met veel moeite geschikt gemaakt voor wijnbouw. „Ruim een halve eeuw geleden waren we een soort enclave en kon je hier eigenlijk alleen maar goed komen met de trein. Zonder de impuls van het toerisme was dit prachtige stadje doodgegaan.”

Cinque Terre. Foto Marc Leijendekker

Duurzaam toerisme

Het is een dilemma, erkent burgemeester Resasco. Hij vertelt dat hij graag minder dagjesmensen zou willen hebben, wat minder ‘mordi e fuggi’ – even een kijkje nemen en dan weer verder zonder geld uit te geven. Er zijn plannen om de komst van toerbussen en auto’s verder te ontmoedigen. Hij hoopt ook toeristen bewuster te maken van de geschiedenis, van de „heroïsche” inspanningen om in dit steile gebied kleine terrassen te maken om toch nog iets te kunnen verbouwen. „Duurzaam toerisme”, noemt hij dat: minder destructief voor de kwetsbare infrastructuur van dit berggebied.

Angelo en Alfonso Giacomelli uit Florence, die hier een paar dagen zijn, begrijpen die roep om ander toerisme wel. „Ook bij ons in Florence zijn het er te veel. Ik begrijp dat mensen die uit de VS komen zo snel mogelijk zo veel mogelijk willen zien, maar zo beleven ze ons culturele en landschappelijke erfgoed veel minder goed. We moeten het massatoerisme beter reguleren. En als dat betekent dat je de toegang beperkt tot een bepaald aantal mensen, dan moet dat maar.”

Correctie 14 augustus 2018: in een eerdere versie van dit stuk schreven we abusievelijk Cinque Terra, waar dat de Cinque Terre moest zijn. We hebben dat hierboven aangepast.

    • Marc Leijendekker