Opinie

    • Peter Olsthoorn

Niet Google en Facebook moeten inhoud filteren, wij zelf

Moeten we zoekmachines en platforms verantwoordelijk houden voor de inhoud van websites? Nee, schrijft , gebruikers moeten zelf een kritische zin aan de dag leggen. Alsjeblieft geen online politiecontroles.
Google-attractie op de 19e Biënnale van Sydney in 2014 Foto Quentin Jones/EPA

Verontwaardigd schreef Hans de Zwart dat Google racistische inhoud van internet voor hem verborgen moet houden. Niet enkel de kop ‘Miljardenbedrijf Google geeft geen cent om de waarheid’ (NRC, 9/8) is onjuist, ook zijn pleidooi. Toevallig werden vorige week ook de accounts verwijderd van het abjecte InfoWars, van de Amerikaanse rechtse activist Alex Jones, door YouTube, Facebook en Apple. Is het wel een goed idee om dit soort bedrijven actief inhoud van het internet te laten weren?

Google bevredigt onze nieuwsgierigheid, Facebook onze ijdelheid, Twitter ons gebrek aan zelfbeheersing – net zoals Shell onze zucht naar mobiliteit en Coca-Cola die naar zoet vocht. Actievoerders bestrijden graag deze bedrijven, en dus de aanbodzijde: Shell moet het klimaatprobleem oplossen, Google een nutsbedrijf worden en Facebook nepnieuws voorkomen. Want zij maken internet ‘stuk’, wij gebruikers en consumenten zijn slachtoffers, vinden ze. Zouden wijzelf niet onze ondeugden moeten intomen en alerter zijn?

Lees het opiniestuk van Hans de Zwart: Miljardenbedrijf Google geeft geen cent om de waarheid

‘Geen boodschap aan de boodschap’ luidde 23 jaar geleden het principe waarmee Planet Internet, waarvoor ik werkzaam was, als eerste Nederlandse online redactie de inhoud van internet onafhankelijk ging ontsluiten, met selectie van boeiende websites en journalistiek over internetkwesties.

Spoedig kwamen er beren op de weg, natuurlijk met seks. Onze eerste beperking luidde: kinderen niet, dieren wel. (Iedere tijd z’n eigen mores, de Partij voor de Dieren kwam later.) Maar ook racisme en Holocaust-ontkenners, ruziezoekers en treiteraars, benevens drugs- en wapenhandel golfden al over het vrije internet. En verzinsels, even talrijk als nu, geen ‘nepnieuws’ genoemd maar ‘broodjeaapverhalen’.

Onafhankelijkheid

Aanbieders van internettoegang bevochten hun onafhankelijkheid van de inhoud. Ze waren doorgeefluik en niet verantwoordelijk voor bijvoorbeeld schending van auteursrecht door anderen. Schrijfster en columniste Karin Spaink mocht na een serie rechtszaken van Scientology tegen haar en XS4ALL, deze sekte blijven kritiseren. Behalve met rechten liepen Nederlandse pioniers mondiaal voorop met internettechnologie voor vrij verkeer.

Vanaf 1997 konden we van Google genieten. Die bevocht onafhankelijkheid van de inhoud van het net: als zoekdienst was het niet verantwoordelijk voor wat er op websites stond – dat is aan de makers ervan. Spoedig stuitte ook Google op dilemma’s. Zo bracht het al dan niet linken naar antisemitisme de Joodse oprichters in verlegenheid. En alras talloze politieke conflicten. Googles fraaie leus ‘don’t be evil’ was in de praktijk met louter ‘neutraliteit’ van de machine nauwelijks te handhaven.

Google laat inhoud niet totaal ongemoeid. Nauwelijks bekend is Google als belangrijkste beveiliger van internet. Zou Google malicieuze websites niet filteren, vielen veel internetgebruikers ten prooi aan cybercrime, harde porno en commercie. Bescherming is natuurlijk ook in Googles belang voor de maximalisatie van reclameomzet. Zelfde laken een pak voor Facebook, dat een bewaakte, commerciële laag over het vrije internet legt.

Actieve controle?

Maar moeten Google en Facebook ook de uitingen inhoudelijk actief gaan controleren en censureren? Grondlegger van Bits of Freedom – waar De Zwart directeur is – is de genoemde Karin Spaink. Haar heroïsche vrijheidsstrijd gold alle meningen binnen de wet.

In het geval dat De Zwart beschreef werd Wikipedia gemolesteerd, en Google gaf het weer. Kan gebeuren, met 3,5 miljard zoekopdrachten per dag. Of moet Google bepalen wat we mogen zien? Dus ook het betoog van Hans de Zwart op de site van NRC blokkeren vanwege een onjuiste of onwelgevallige kop en lading?

Spaink valt zeker het luide applaus niet bij dat afgelopen week klonk bij het weghalen van leugendienst InfoWars. Wat is de volgende stap? Moeten Google, Facebook en Twitter dan niet de circa 4.000 leugens van Trump filteren? Nee, The Star, Washington Post en NRC moeten dat doen, door onwaarheden bloot te leggen met checks en argumenten, en daar verwijst Google dan naar; net als direct naar Twitteraccount @realDonaldTrump. Gebruikers en lezers beslissen in vrijheid wat ze nuttigen.

Google is juridisch al opgezadeld met de uitvoering van het vergeetrecht. Censuur en geschiedvervalsing, opgelegd door het Europese Hof, en in de praktijk geheimzinnig uitgevoerd; gunstig voor rijken die bureaus en advocaten inschakelen om hun verleden te verfraaien.

Geen censuur, wel algoritmes openbaar

Ook de roep om het filteren (tegenhouden) van onwelgevallig geachte inhoud door Facebook krijgt enorme bijval, ook met wetgeving in Europa. Facebook antwoordt braaf met een groeiend leger aan – al even geheimzinnig opererende – moderatoren. Liever zie ik Facebook antwoorden: ‘Zoek het lekker zelf uit. Alles goed en wel, maar geen censuur, behoudens de wet.’

Natuurlijk moeten de formules (‘algoritmes’) waarmee Google, Facebook en andere online machten inhoud selecteren wel openbaar gemaakt worden. Vervolgens kunnen wakkere activisten als Hans de Zwart of ‘Zomergast’ Marleen Stikker die bestrijden, helpen verbeteren of eerlijker alternatieven bieden. Maar alsjeblieft geen techgiganten als online politielegers die Wikipedia en onze uitingen beoordelen. Dan zou je de tegenstrijdige situatie hebben dat de macht van Google en Facebook politiek wordt aangepakt, terwijl we ons afhankelijk maken van hun commercieel gestuurde mores in wat ze ons laten zien.

Lees ook het commentaar van NRC: Digitale laster zet techbedrijven en burgers voor het blok

We moeten zélf kritische zin opbouwen met veel mediascholing van kinderen en voorlichting aan volwassenen: zodat ze hun gebruik van Facebook en Instagram beperken of die verlaten, Google-resultaten kritisch beoordelen en Trumps tweets negeren, geen vliegvakanties boeken en het auto- en schermloze weekend invoeren. Elkaar aanspreken op verwerpelijke uitingen, onjuistheden bestrijden – maar geen mondiale censuur door techgiganten.

    • Peter Olsthoorn