Een gevecht met de cowboycultuur

Op campagne met Beto O’Rourke in Texas

Beto O’Rourke, een rijzende ster bij de Democraten, voert een in het oog lopende campagne in Texas voor een zetel in de Senaat. Kan hij bij de Congresverkiezingen in november een langverwachte blauwe doorbraak forceren in de cruciale Republikeinse staat?

De Democratische kandidaat voor de Senaat Beto O’Rourke (midden) bij een hardloopevenement in januari dit jaar in Houston. Hij hoopt de Republikein Ted Cruz te verslaan. Foto John Glaser / AP

Gekleed in een T-shirt, korte broek en renschoenen begint Beto O’Rourke aan zijn eerste campagne-evenement van de dag. Het is zondagochtend acht uur in het centrum van Fort Worth, in de Amerikaanse staat Texas. Ondanks het vroege tijdstip stromen enkele honderden jonge aanhangers in sportkleding toe om met hem te gaan hardlopen langs de Trinity Rivier – een etappe in zijn opmerkelijke race om een zetel te winnen in de Amerikaanse Senaat.

Vol energie maakt O’Rourke, een Democratisch lid van het Huis van Afgevaardigden, zich op voor de onconventionele campagnestop, een ‘Run with Beto’. „We zetten deze campagne letterlijk in beweging doordat iedereen mee komt lopen”, zegt de 45-jarige politicus uit El Paso, in het westen van de staat aan de grens met Mexico. Met puur uithoudingsvermogen hoopt hij succes te boeken bij zijn poging om de prominente Republikeinse senator Ted Cruz te verslaan bij de Congresverkiezingen in november.

De race van O’Rourke, een rijzende ster bij de Democraten, is een spannende test bij die verkiezingen, de eerste in het tijdperk van president Donald Trump: kan een nieuwe generatie Democraten terrein winnen op de Republikeinen, ook in pro-Republikeinse staten? Overal in het land lopen Democraten over van energie om in november een meerderheid te bemachtigen in het Huis van Afgevaardigden, en heel misschien de Senaat. Aangespoord door een afkeer van het onstuimige presidentschap van Trump hopen ze op een ‘blauwe golf’ van steun.

„Dit land wordt op dit moment gedefinieerd”, betoogt O’Rourke, een progressieve Democraat die landelijke bekendheid kreeg door zich in te zetten voor migrantenkinderen die aan de grens zijn gescheiden van hun ouders. „Als het land van ons allen is, dan zijn we er met zijn allen verantwoordelijk voor dat dat op een positieve manier gebeurt en dat we er trots op zijn. Maar dan moeten we wel winnen.”

Formidabele tegenstander

Dat is een flinke uitdaging. Want op papier maakt O’Rourke, een voormalige bassist van een punkbandje die bezig is aan zijn derde termijn als Congreslid, nauwelijks kans. Cruz, die hoopt op een tweede termijn van zes jaar, is een formidabele tegenstander – een voormalige presidentskandidaat die in 2016 als tweede eindigde bij de Republikeinse voorverkiezingen, na Donald Trump.

Bovendien: dit is Texas, een van de betrouwbaarste Republikeinse staten van de VS. Trump won de staat in 2016 met negen procentpunten voorsprong op zijn Democratische tegenstander, Hillary Clinton. Al sinds de verkiezing van George W. Bush tot gouverneur in 1994 beheersen de Republikeinen de regering van de staat; de laatste Democraat die verkiezingen om een senaatszetel won was Lloyd Bentsen in 1988.

O’Rourke voert de beste campagne die we in lange tijd hebben gezien van een Democraat in Texas

Jim Henson, hoofd Texas Politics Project aan de Universiteit van Texas

En toch loopt de dynamische campagne van O’Rourke landelijk in het oog. Want er broeit wat bij zijn race. Terwijl Democraten aftastend op zoek zijn naar een electoraal antwoord op het presidentschap van Trump, is ‘Beto’ in sommige peilingen Cruz tot op enkele procentpunten genaderd. Campagneborden met ‘Beto for Senate’ staan in verrassend veel voortuinen. Evenementen van O’Rourke trekken volle zalen in alle delen van de staat. En hoewel hij geen donaties aanneemt van belangenorganisaties, zamelt hij met individuele bijdragen van kiezers veel meer geld in dan Cruz – een onvoorstelbare prestatie voor een Democraat in Texas. Hoewel Cruz de favoriet blijft, dringt zich dan ook de vraag op: kan een progressieve Democraat, surfend op een mogelijke golf van weerstand tegen Trump, winnen in een cruciaal rood bolwerk als de Lone Star State?

„O’Rourke voert de beste campagne die we in lange tijd hebben gezien van een Democraat in Texas”, zegt Jim Henson, hoofd van het Texas Politics Project aan de Universiteit van Texas in Austin. „Hij heeft goede vaardigheden en is gedisciplineerd. Of dat genoeg is, zal moeten blijken. Hoewel zijn naamsbekendheid gestaag groeit, moeten we hem blijven beschouwen als een underdog.”

Dat hoeft geen belemmering te zijn bij tussentijdse verkiezingen, die vaak nadelig uitpakken voor de partij van de president. In Alabama, een van de meest Republikeinse staten van de VS, won de underdog Doug Jones in december een tussentijdse race om een zetel in de Senaat – al was dat tegen een omstreden Republikein, Roy Moore. En een Republikeinse kandidaat lijkt vorige week ternauwernood een speciale verkiezing te hebben gewonnen om een Huiszetel in een district in Ohio dat Trump won met 9 procentpunten.

Doorbraak voorspeld

In juni was de overwinning van de 28-jarige Alexandria Ocasio-Cortez bij de voorverkiezingen in New York een krachtige impuls voor de progressieve vleugel van de Democraten. Lees daarover: Democratische kandidaat voor kiezers die zich vergeten voelen

Bovendien heeft O’Rourke de veranderende demografie van Texas mee. Want een doorbraak voor de Democraten in Texas, een van de snelst groeiende staten van de VS met bijna 30 miljoen inwoners, wordt al jaren voorspeld. De steden van Texas groeien als kool; de staat bevat drie van de tien grootste steden van het land (Houston, Dallas en San Antonio). Hoewel de individualistische, pro-Republikeinse cowboycultuur de Lone Star State in de genen zit, wordt de staat in hoog tempo stedelijker en de bevolking veel diverser.

Daardoor zal de houdgreep van de Republikeinen losser worden, zo wordt verwacht. Texas, in omvang de tweede staat van het land met veel gewicht in het kiescollege bij presidentsverkiezingen, wordt dan een swing state, of mogelijk zelfs een blauwe staat – een vooruitzicht met grote potentiële gevolgen voor de VS als geheel.

„Ik denk dat de staat op den duur evenwichtiger wordt, het is een kwestie van tijd”, zegt Henson. „Er zijn hier veel Democraten, er is alleen een probleem om hen zover te krijgen om te gaan stemmen. Republikeinen komen in Texas van oudsher in veel grotere aantallen stemmen dan Democraten.”

Texas heeft doorgaans lage opkomstcijfers, onder de laagste in de VS. „Texas is geen rode staat, het is een staat waar niet wordt gestemd”, zegt Justin Nelson, een lokale Democratische kandidaat die meedoet aan de loop. „Beto is van grote invloed om de bevolking van Texas te organiseren, zodat we ons sterk kunnen maken voor onze democratie.”

Kan O’Rourke in november een langverwachte doorbraak forceren? Cruz heeft een tegenaanval geopend op de onverwacht sterke uitdaging. In een van zijn campagneboodschappen klinkt een country-liedje met de tekst ‘Als je je in Texas verkiesbaar stelt, kun je geen liberale man zijn’ – om kiezers eraan te herinneren dat O’Rourke er progressieve standpunten op nahoudt die volgens velen niet passen bij de conservatieve traditie van Texas. Zo is hij tegen een muur langs de grens met Mexico, en voor gezondheidszorg voor iedereen. Hij pleit voor stappen om klimaatverandering te bestrijden.

O’Rourke verwerpt de suggestie dat Texas ongeschikt terrein is voor een progressieve Democraat. Hij omschrijft de staat als „de meest diverse staat van het land” en wijst op oud-president Lyndon Johnson, een Texaan die in de jaren zestig veel bereikte op het gebied van burgerrechten en sociale zekerheid. „Texas is veel verschillende dingen, we kunnen zelf beslissen wat Texas is”, zegt hij na afloop van de loop. „Er is het stereotype van Texas en het Texas dat je hier ziet. De enige manier om het echte Texas te zien is naar alle 254 counties te gaan. En dat ben ik aan het doen.”

Democraten durven dan ook voorzichtig te hopen op een doorbraak – ook al kan dat opnieuw uitlopen op teleurstelling. „Als iemand die al lang Democraat is in Texas, is het moeilijk optimistisch te zijn”, zegt Amber Harville, een deelnemer aan de loop. „Maar Beto lijkt kans te maken.”

    • Frank Kuin