De rookvrije straat ligt om de hoek

Sigaretten In verschillende gemeenten zijn initiatieven gaande om zones in te stellen met een rookverbod. De vraag is wat de rechter vindt als een beboete roker een zaak aanspant.

Rondom de bibliotheek van Amstelveen geldt een rookverbod. De boekhandel die er ook gevestigd is, is er blij mee. Foto Olivier Middendorp

Voor de ingang van boekhandel Libris Venstra in Amstelveen hangt een rond bord, met een rode rand. „Verboden te roken onder de gehele luifel”, staat er. De boekhandel zit in één gebouw met de bibliotheek. Ouders met kinderen lopen in en uit. Op een zitje, pal onder het bord, rookt een oudere mevrouw een sigaret.

Herbert Raat komt aanlopen, maar spreekt haar nu niet aan. De wethouder komt een kijkje nemen bij de rookvrije zone voor de bibliotheek. Het bord is er vorige maand neergezet. Op de oude vrouw na zie je er deze ochtend weinig mensen roken. Een man die een sigaret wil opsteken loopt snel door als hij het bord ziet.

Raat (VVD) strijdt voor een „rookvrije gemeente”. Dat spraken VVD, D66 en PvdA af in hun coalitieakkoord. Het rookverbod voor de bibliotheek maakt deel uit van vergaande plannen van het college om het roken in de openbare ruimte aan te pakken. De partijen hebben afgesproken dat „rondom openbare gebouwen, schoolpleinen, ov-haltes en sportverenigingen niet meer mag worden gerookt”.

Opgerookte peuken

Eigenaar Remco Houtepen van boekhandel Libris Venstra is blij met het bord. „Het was hier jarenlang een asbak voor de deur, de rook kwam soms zelfs de boekhandel in.” Sinds het gebied onder de luifel rookvrij is wordt er „veel minder” gerookt, zegt Houtepen. Er liggen nog wel een paar opgerookte peuken voor de deur, maar veel zijn het er niet.

Amstelveen is zeker niet de enige gemeente waar werk wordt gemaakt van het verbieden van roken in delen van de openbare ruimte. Initiatieven voor rookvrije straten in Rotterdam, Groningen en Nijmegen haalden de afgelopen weken het nieuws. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten schat dat in tientallen gemeenten nagedacht wordt over het verbieden van roken op openbare plekken.

Wethouder Raat (51) – een lange man, steil bruin haar en donkerblauw pak – vindt dat het aanpakken van roken past bij deze tijd. „Toen ik jong was nam je nog een sigaret om indruk te maken op vrouwen. Nu blijf je alleen over als je dat doet.” Hij hoopt dat mensen elkaar aanspreken als ze zien dat er toch gerookt wordt op plekken met een verbodsbord. „Het gaat om het voorbeeld dat je geeft, en de gezondheid van onze kinderen.”

Er geldt bij de bibliotheek in Amstelveen een rookverbod. Foto Olivier Middendorp

Lees ook: Een rookvrije straat invoeren in Rotterdam, kan dat juridisch wel?

Hoesten tijdens het slapen

Raat rookte zelf tot 2011, zo’n dertig sigaretten per dag. Hij stopte toen hij last kreeg van hoesten tijdens het slapen. Hij snapt het als mensen sommige maatregelen als betuttelend zien, maar de VVD’er vindt het inperken van roken prima te rijmen met zijn liberale gedachtegoed. „Roken is geen absoluut recht. Ik wil niemand iets verbieden, maar je moet wel rekening houden met anderen.”

In Rotterdam komt het initiatief voor een openbaar rookverbod niet vanuit de politiek. Het Erasmus MC, de Hogeschool Rotterdam en het Erasmiaans Gymnasium zeiden vorige week rookvrije straten te willen rond hun gebouwen. Het Erasmus MC wil een volledig rookvrij terrein vanwege de „voorbeeldfunctie” die het ziekenhuis heeft om gezond gedrag te bevorderen, vertelt een woordvoerder. Nu wordt er door medewerkers en patiënten gerookt in een hok bij de hoofdingang, met soms een rookgordijn tot gevolg. „Niet meer van deze tijd”, vindt de woordvoerder.

Het is rond negen uur op een doordeweekse ochtend, een lange stoet medewerkers trekt richting de hoofdingang. Er staan dat op moment weinig mensen te roken, maar een lichte rooklucht hangt er wel, afkomstig van het groot aantal sigarettenpeuken in het gras en op straat.

Karmen Pater komt met een brandende sigaret in haar hand richting ingang gelopen. Ze is medewerker van het researchlab en heeft begrip voor de plannen. „Ik vind het hartstikke goed vanuit de niet-rokende patiënten en als je ziet wat voor rommel het geeft.” Wel vindt ze het kwalijk als zieke patiënten straks nergens meer mogen roken. „Wij medewerkers kunnen prima een straatje verder lopen, maar veel patiënten kunnen dat niet.” Zelf gaat Pater minder roken als het bij de ingang niet meer mag, en dat vindt ze positief. „Als ik een kwartiertje pauze heb, ga ik niet zo ver lopen.”

Patiënt Hans van Leeuwen vindt de plannen juist „belachelijk”. Van Leeuwen moet bijna elke dag naar het Erasmus MC voor het bestralen van de tumor in zijn keel. Tijdens het wachten op de taxi rookt hij dan een shagje, nu ook. „De taxi’s rijden af en aan, blijven soms met draaiende motoren staan. Dat is pas slecht”, zegt Van Leeuwen. Als er een verbod komt, kan hij niet meer roken voor of na zijn ziekenhuisbezoekjes. Hij baalt van de steeds strengere anti-rookmaatregelen. „Dat het binnen niet mag vind ik normaal, maar buiten moet het gewoon kunnen.”

Ook Groningen heeft ambitieuze plannen. Eind september buigt de gemeenteraad zich over een voorstel voor rookvrije zones. Dit gebeurt op initiatief van zo’n dertig instellingen, waaronder de universiteit, middelbare scholen en kinderdagverblijven. Groningen verwacht dat tientallen straten door de hele stad rookvrij kunnen worden. De stad wil de rookvrije zones laten opnemen in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), waarin regels voor de openbare orde staan.

Ook in het Sint Urbanuspark in Amstelveen geldt een rookverbod. Foto Olivier Middendorp

Lees ook: Rookvrij een terrasje pikken, dat kan nu

Experimenteren

Alleen: kan dat wel? Mocht een beboete roker een rechtszaak aanspannen, dan is de vraag of de APV standhoudt, legt jurist Frank Mulder van advocatenkantoor Van Benthem en Keulen uit. „In 2013 ging zo het Amsterdamse verbod op blowen op straat onderuit, omdat het gebruik van softdrugs al verboden was in de Opiumwet. De rechter zei toen: dan kun je het lokaal niet nog een keer verbieden.”

Regels rond tabaksgebruik zijn nu al opgenomen in de Tabakswet. Dat wil niet zeggen dat een lokaal verbod automatisch onderuit gaat, denkt Mulder. „Ik daag gemeenten uit te experimenteren, dan weten we wat de rechter ervan vindt.” Voorzitter Tom Voeten van anti-rookorganisatie Clean Air Nederland ziet kansen voor een verbod via de APV. „Vergelijk het met een alcoholverbod in een uitgaansgebied. Als je kunt aantonen dat meeroken net zo kankerverwekkend is als roken, kun je dat volgens mij zien als een issue van veiligheid en openbare orde.”

De vraag is wie een rookverbod op straat moet handhaven. Het Erasmus MC wil dat medewerkers en beveiligers mensen die toch roken gaan aanspreken, de beveiligers krijgen daar een training voor. Ook in Groningen moeten instellingen zelf gaan handhaven. De gemeente overweegt „op dit moment” nog niet agenten of opsporingsambtenaren boetes te laten uitdelen. Wethouder Raat wil de rookvrije zones wel gaan handhaven. „Ik hoop dat het de norm wordt, en je dan minder hoeft te handhaven. Maar bij een boete denk je wel twee keer na.”

En de dame voor de Amstelveense boekhandel dan? Waarom corrigeerde hij haar niet? „Ik vond dat lastig. Het was een heel oude mevrouw.”

Correctie 13-08-2018: In een eerdere versie van dit artikel werd Remco Houtepen per abuis Remco Houtepan genoemd.

    • Pim van den Dool