Miljardeninjectie voor Turkse lira

Financiële crisis Turkije

Hoewel president Erdogan de val van de lira over zich heeft afgeroepen, schuift hij de schuld op de VS. Veel Turken geloven hem.

Turkse bankbiljetten bij een geldhandelaar in Koeweit. De lira heeft dit jaar al 41 procent van zijn waarde verloren. Foto Yasser Al-Zayyat / AFP

De Turkse centrale bank heeft deze maandagochtend een serie maatregelen genomen om de banken te ondersteunen en de financiële stabiliteit te waarborgen. Daarmee pompt de bank zo’n 6 miljard dollar in de markt. De maatregelen moeten het vertrouwen van buitenlandse beleggers vergroten en voorkomen dat de lira opnieuw een val maakt. De Turkse munt verloor vrijdag 14 procent aan waarde ten opzichte van de dollar.

De vraag is of de maatregelen toereikend zijn. De lira daalde deze maandagochtend verder en stond rond elf uur op 6,8 per dollar. Volgens economen kan alleen een forse renteverhoging de koersdaling stoppen. Maar president Erdogan is een tegenstander van hoge rentes, die hij dit weekend opnieuw een „instrument voor uitbuiting” noemde. „Zo lang ik leef, zullen we niet in de renteval trappen.”

In plaats daarvan blijft Erdogan burgers oproepen om de „dollars, euro’s en goud onder hun kussen” om te wisselen voor lira’s. Veel Turken zetten hun spaargeld niet op de bank, maar bewaren het thuis of in een bedrijfskluis. Ze weten nog maar al te goed hoe hun spaargeld verdampte tijdens de financiële crisis van 2001. Bijna 60 procent van het spaargeld in harde valuta en 77 procent van het goud wordt thuis bewaard: zo’n 100 miljard dollar.

Veel Turken luisteren echter niet naar Erdogan en wisselen hun lira’s om in dollars of euro’s. Als mensen dat blijven doen, „dan zal ik genoodzaakt zijn om plan B of C uit te voeren”, zei Erdogan zondag. Het leek een verhuld dreigement het kapitaalverkeer beperkingen op te leggen. Volgens economen kan dat desastreuze gevolgen hebben voor een economie die afhankelijk is van buitenlands geld. Maar uit de maatregelen van deze maandag bleek dat van die optie is afgezien.

Lees ook: Turkse regering lijkt blind voor dalende koers lira

Amerikaanse dominee

De lira kwam vorige week in een vrije val terecht nadat het al langer sluimerende conflict tussen Turkije en de VS escaleerde. Het Witte Huis voerde sancties in tegen twee Turkse ministers wegens de aanhoudende detentie van de Amerikaanse dominee Andrew Brunson in Turkije. En vrijdag verhoogde president Trump de importtarieven op Turks staal en aluminium, aangezien „de Turkse lira snel in waarde daalt ten opzichte van onze erg sterke dollar”.

Het is Trumpiaanse logica: een land straffen voor zijn zwakke munt, waardoor die munt nog verder verzwakt. De sancties zijn evenwel het ideale excuus voor Erdogan om de schuld voor de economische problemen van zich af te schuiven. Toch heeft hij de crisis grotendeels over zichzelf afgeroepen door de economische groei aan te jagen met omvangrijke stimuleringsmaatregelen. Het gevolg is 16 procent inflatie en een tekort op de lopende rekening van 6,5 procent.

Daarbij hebben Turkse bedrijven, banken en de overheid een gezamenlijke buitenlandse schuld van 70 procent van het bruto binnenlands product, aldus het IIF, de mondiale associatie van de financiële industrie. Dat was niet zo’n probleem zolang de rente in de VS laag was. Maar nu de Fed, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, de rente verhoogt en de dollar sterker wordt, is het steeds duurder die schuld af te lossen.

Als dit zo doorgaat, zoeken we nieuwe bondgenoten

Erdogan president Turkije

Uit een rondgang langs kleine ondernemers in Beyoglu, een wijk aan de Europese kant van Istanbul, blijkt dat de pijn nog niet echt voelbaar is. Wel is iedereen bang voor wat komen gaat.

Erdogan presenteert de val van de lira als een Amerikaans complot. „Dit zijn de raketten, de schoten van een economische oorlog tegen ons land”, zei hij over de Amerikaanse sancties en importheffingen. „Turkije zal in korte tijd uit de negatieve spiraal met de wisselkoers, rente en inflatie komen, waarin het wordt gedreven.”

Lees ook over de Turkse economie: Rentebesluit betekent slecht nieuws voor Turkse economie

Erdogans anti-Amerikaanse retoriek resoneert ook buiten zijn achterban. Hij heeft elke grote crisis van de afgelopen jaren in de schoenen van de VS geschoven, van de Gezi-protesten in 2013 tot de coup van 2016. De media staan vol verhalen over Amerikaanse complotten tegen Turkije. Sinds 2013 is het anti-Amerikanisme sterk toegenomen. Tweederde van de Turken ziet de VS als een grotere bedreiging dan Rusland of China.

„Ik geloof dat de val van de lira het werk is van Amerika en Israël”, zegt Ferray Çiçekçi, directeur van een waterdistributiebedrijf in de Turkse stad Adana aan de telefoon. Çiçekçi is een seculiere vrouw die niet stemt op Erdogan. Toch denkt ze dat de president gelijk heeft als hij zegt dat Turkije het slachtoffer is van een ‘economische oorlog’. „De economie was al fragiel en dit zag Trump als een kans om Erdogan onder druk te zetten.”

NAVO-lidmaatschap

Çiçekçi vindt dat Turkije hard moet terugslaan. En ze is niet de enige. Onder de hashtag #AmerikayiKapat roepen Turken op tot een boycot van Amerikaanse goederen. Çiçekçi gaat nog verder: „We moeten de Amerikaanse militairen in [luchtmachtbasis] Incirlik wegsturen en al onze banden met de VS verbreken. We moeten weer in onszelf investeren zodat onze economische productie verbetert.”

Het conflict met de VS drijft Turkije verder in de armen van Rusland. In een opiniestuk dit weekend in The New York Times schreef Erdogan dat het Turkse NAVO-lidmaatschap in het geding is door het Amerikaanse beleid. „Washington moet het misplaatste idee opgeven dat onze relatie asymmetrisch kan zijn en moet beseffen dat Turkije alternatieven heeft. Als er geen eind komt aan deze trend van unilateralisme en gebrek aan respect, moeten we op zoek gaan naar nieuwe vrienden en bondgenoten.”

    • Toon Beemsterboer