Opinie

De zaak-Van Haga schaadt niet alleen het aanzien van de VVD

Voor de leiding van de VVD-fractie in de Tweede Kamer – de grootste regeringspartij – is het Haagse zomerreces vroeg afgelopen. Een interne crisis rond het omstreden fractielid Wybren van Haga dreigt, nu deze via HP/De Tijd indirect druk uitoefent op het fractiebestuur om hem een zwaardere portefeuille te geven.

Nu zijn dit soort akkefietjes in het Haagse politieke milieu niet echt zeldzaam en bovendien nogal intern en dus niet van algemeen belang. Maar in dit geval spitsen Binnenhofwatchers de oren, want Van Haga speelt in deze casus de inmiddels befaamde (of beruchte) rol van het 76ste Kamerlid. Dat wil zeggen: door de smalle basis van de huidige regeringscoalitie van 76 zetels, is het vertrek van één Kamerlid van de coalitiepartijen VVD, CDA, D66 of ChristenUnie voldoende om de regering mogelijk in problemen te brengen. En dat Van Haga de fractie dreigt te verlaten uit onvrede over zijn marginale rol, suggereerde eerder al zijn goede vriend Bernd Schneider, oud-burgemeester van Haarlem, in NRC.

Van Haga kan verdergaan als eenmansfractie, wat deze eeuw al 17 keer eerder is gebeurd, of overstappen naar de fractie van Forum voor Democratie, zo wordt geopperd. Daarmee zou overigens niet ogenblikkelijk een eind hoeven te komen aan Rutte III, want een muitend Kamerlid kan ook vóór het regeringsbeleid stemmen. Maar toch geeft zijn positie Van Haga een aanzienlijke hefboom om te proberen zijn zin te krijgen. En daarom is nu de vraag: wat kan fractievoorzitter Klaas Dijkhoff doen om de crisis te bezweren?

Maar eigenlijk moet eerst vastgesteld worden dat de VVD de ontstane situatie voor een deel wel aan het eigen falen te danken heeft. Namelijk door structurele missers te maken bij de selectie van politieke kandidaten voor het hoogste democratisch gekozen orgaan. Nog maar drie jaar geleden was er bijvoorbeeld de gênante vertoning rond VVD’ers Mark Verheijen en Johan Houwers. Verheijen moest weg na geknoei met declaraties en makelaar Houwers, die hem opvolgde, had gesjoemeld met een hypotheek. Hij werd geroyeerd en nam als eenling plaats in de Tweede Kamer. Ook Van Haga kwam vrijwel direct in opspraak toen hij vorig jaar aantrad, omdat hij in Amsterdam als kamerverhuurder meer mensen in zijn panden stopte dan toegelaten. Ofschoon het goed is dat de VVD probeert de stem van ondernemend Nederland binnen de volksvertegenwoordiging te laten weerklinken, zou de partij bij de recrutering van politiek talent nog een beetje beter kunnen letten op de integriteit van de kandidaten. En op hun bereidheid de publieke zaak boven het eigenbelang te willen te stellen.

Een interne VVD-commissie oordeelde dit voorjaar hard over het handelen van Van Haga als pandjesbaas. Maar Dijkhoff koos er toch voor, waarschijnlijk toen al met het oog op die hefboompositie van Van Haga, om deze te handhaven als lid van de fractie.

Daarom lijkt de kans voor de fractievoorzitter al verkeken om door Van Haga de fractie uit te zetten de integriteit te herstellen. Rest het op een akkoordje te gooien met de ambitieuze ondernemer. Daarmee is dan de steun voor het kabinet in de Tweede Kamer voorlopig weer gered. Maar het aanzien van de politiek is geschaad en dat is wel degelijk een algemeen belang.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.