Opinie

    • Kim Bos

Razendsnel boeken bespreken met Matthijs van Nieuwkerk

Zap Als iemand mensen in een moordend tempo langs onderwerpen kan loodsen, is het Matthijs van Nieuwkerk wel. Dat doet hij ook in zijn boekenprogramma Moby Dick.

Dieuwertje Blok en Ben Feringa in de eerste aflevering van Moby Dick (BNNVARA)

Matthijs van Nieuwkerk had Moby Dick nog niet gelezen. Nou ja, wie wel? Het is gewoon een goed klinkende naam voor een boekenprogramma, zei hij eerder deze week in de talkshow Laat op één. „En het is een walvis, dus ook een leuk logo.” Donderdag maakte Van Nieuwkerk zijn opwachting in een huiselijk decor met drie gezellige gele sofa’s.

De Wereld Draait Door was afgelopen seizoen voor het eerst minder op de buis (zes maanden), want het moet wel leuk blijven. In de overgebleven tijd verzon Van Nieuwkerk dit programma. Twee gasten en acht boeken (plus een Donald Duck) in ruim een halfuur. Als iemand mensen in een moordend tempo langs onderwerpen kan loodsen, is het Van Nieuwkerk wel.

Het gaat in Moby Dick niet op de klassieke manier over het boek. Om te beginnen wordt er niet met de schrijver gepraat, zoals in het erg goede programma VPRO boeken. Het boek dient als leidraad om het verhaal van de gast te vertellen. En passant wordt zo de leeslust aangewakkerd.

In de eerste aflevering zijn presentatrice Dieuwertje Blok en wetenschapper Ben Feringa op bezoek. Feringa won een Nobelprijs voor zijn onderzoek aan nanomachines.

We beginnen met Wim is weg, een kinderboek van Rogier Boon dat veel indruk op de jonge Blok maakte omdat het gaat over een jongetje dat op zijn rode fiets vertrekt en iedereen in rep en roer achterlaat. „Ik voel me zo verwant met Wim”, zegt Blok. „Dat je op pad wil. Het tuinhek door, naar buiten.” Echt een opmerking om lekker op door te gaan, maar is de tijd niet voor – al gaat het later nog wel de diepte in.

Feringa is aan de beurt. Van Nieuwkerk: „Nu komen we op voor mij op bekend terrein: Arendsoog.” De wetenschapper groeide op in een katholiek dorpje in Zuidoost-Drenthe. Feringa: „Een deel van het land was nog woest. Achter ons was de grens en kilometers wildernis. Wij verbeeldden ons dat we in het wilde westen waren.” Van Nieuwkerk: „Gaat het te ver om te zeggen dat daar de nieuwsgierigheid ontstond die heeft geleid tot het nanomotortje?” Zo is het inderdaad gegaan, het programma is goed voorbereid.

Dieuwertje Blok vertelt over De eeuwige bron van Ayn Rand. De hoofpersoon doet alleen wat hij zelf wil - geen concessies aan de wereld. „Hij meent dingen zeker te weten.” Door hem besefte Blok dat zij zo niet wil zijn. Zelf is ze twijfel juist steeds belangrijker gaan vinden. Blok: „Ik word gek van mensen die hun hakken in het zand zetten.”

Luchtigheid en weetjes

De kracht van het programma zit in de luchtigheid en in de afwisseling tussen persoonlijke verhalen en weetjes die je later nog bij het koffieapparaat verder kunt vertellen. Wist u dat Feringa onderzoek wil gaan doen naar symmetrie? „We zijn van buiten allemaal heel mooi symmetrisch. Niemand weet waar het vandaan komt, maar het is cruciaal voor leven. Waarom? Die vraag wil ik beantwoorden!”

Echt spannend zijn de gasten eigenlijk niet: we kennen ze al, onder meer van DWDD. Het zijn wel logische keuzes, je weet welke vertellers je in huis haalt. Daarin zit de komende afleveringen de uitdaging: kunnen de gasten het programma dragen? Dat het DWDD-boekenpanel zo invloedrijk zou zijn, hadden ze nooit kunnen bevroeden, zei Van Nieuwkerk eerder deze week in Laat op één.

Doordat er in één aflevering van Moby Dick meteen acht boeken worden behandeld, zal het programma niet automatisch tot bestsellers leiden. Maar een paar honderd of duizend extra per enthousiast besproken boek, dat moet er wel inzitten. Bij Moby Dick stopt het nog niet, hoopt Van Nieuwkerk. Hij heeft „een ideetje” om groots zaterdagavondamusement te maken: „Dancing with the books.”

Kim Bos schreef deze week de tv-recensies.

    • Kim Bos