Parasiet in kattenpoep maakt ons roekeloos

Besmetting

Een parasiet in kattenpoep zou besmette mensen aanzetten tot het nemen van riskante beslissingen. Nederlandse experts zijn niet overtuigd.

Foto iStock

We nemen halfdode mussen en muizen voor lief, en scheppen toegewijd de drollen tussen het geurabsorberende grit uit: kattenliefde kan ver gaan. Maar naast onze tuin, onze bank en onze lievelingsdeken nemen katten mogelijk ook ons brein over. Of althans: dat doet de eencellige parasiet Toxoplasma gondii, die in hun poep huist.

Een internationaal team van onderzoekers schreef eind juli in Proceedings of the Royal Society B dat mensen die geïnfecteerd raken met de parasiet (en zo toxoplasmose oplopen) vaker riskante zakelijke beslissingen nemen. Uit eerdere studies kwam naar voren dat mensen met toxoplasmose een grotere kans hebben om betrokken te raken bij auto-ongelukken, meer drugs gebruiken en vaker zelfmoord plegen. Geen geringe beweringen, en in eerste instantie klinkt het onwaarschijnlijk. Waarom zou een kattenparasiet leiden tot roekeloos gedrag op de snelweg of op de effectenbeurs?

Maar als je het meer algemeen bekijkt, dan lijkt toxoplasmose tot impulsiever en riskanter gedrag te leiden. Niet alleen bij mensen, maar ook bij ratten. Proefdieren die geïnfecteerd zijn met de parasiet voelen zich vaker aangetrokken tot kattenurine,hebben een sterkere neiging om nieuwe doolhoven te ontdekken en vermijden minder gauw open plekken. Vanuit kattenoogpunt prettig (makkelijke prooien!), maar ook voordelig voor de parasiet. Want die plant zich alleen geslachtelijk voort in huiskatten en wilde katten. Hoe beter het met de katten gaat, des te gunstiger is het voor Toxoplasma gondii.

Boekhouding minder populair

Zo zou ook een voorliefde van mensen voor katten kunnen helpen bij de parasietverspreiding. De Tsjechische bioloog Jaroslav Flegr doet al jaren onderzoek naar de invloed van toxoplasmose op menselijk gedrag. Zo ontdekte hij dat veel (mannelijke) proefpersonen met toxoplasmose kattenurine net als de geïnfecteerde ratten minder vinden stinken, en vaker ‘kat’ antwoorden op de vraag welk dier ze graag willen zijn.

Natuurlijk zijn er vraagtekens te zetten bij die verbanden. Mensen met toxoplasmose hebben de ziekte vaak omdat ze een kat hebben (katteneigenaren ouder dan twintig lopen iets meer risico dan katlozen uit die leeftijdsgroep), en dus is hun voorliefde voor katten(urine) vast groter dan die van overtuigd katlozen. Volgens Flegr is er bij infecties kans op een verhoging van de hoeveelheid testosteron, wat tot verhoogde impulsiviteit zou kunnen leiden – het hormoon wordt geassocieerd met het nemen van grotere risico’s.

Terug naar het onderzoek over toxoplasmose in de zakenwereld. Wetenschappers van de Leeds School of Business in Engeland testten met Amerikaanse biologen van de universiteit van Boulder, Colorado studenten op de aanwezigheid van Toxoplasma gondii-antistoffen in hun speeksel. Van de 475 onderzochte studenten die een business major volgden, bezat 31 procent antistoffen, van de 818 studenten met een andere hoofdrichting bezat 22 procent antistoffen. Binnen de business-tak was de kans dat de student zich specialiseerde in ‘management & entrepeneurship’ (de meest risicovolle specialisatie) 1,7 keer zo groot als de kans op minder risicovolle specialisaties, zoals boekhouding, maar dit verschil was statistisch niet significant. Ook zeiden proefpersonen met toxoplasmose vaker dat ze geen faalangst hadden.

Erik Giltay, psychiater en epidemioloog bij het Leids Universitair Medisch Centrum: „Het is een interessante hypothese en goed onderzoek, maar als ik er met de blik van epidemioloog naar kijk zijn er wel kanttekeningen te plaatsen. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat persoonlijkheidskenmerken en bijbehorende verschillen in gedrag ertoe bijdragen dat zowel het risico op besmetting beïnvloed wordt als de keuzes voor de studiehoofdrichtingen.”

Mocht er daadwerkelijk een verband zijn tussen toxoplasmose en ondernemerschap, dan hoeft dat voor de samenleving niet nadelig te zijn, schrijven de onderzoekers: wellicht zullen zakenlieden met toxoplasmose grotere risico’s nemen en meer durven afwijken van de traditionele, rationele economische theorieën. Dat zou kunnen leiden tot meer innovatie.

Titia Kortbeek, microbioloog bij het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM: „Leuke publicatie, maar er is nogal wat op af te dingen. Ze kijken naar een heel specifieke groep, studenten, terwijl de kans op toxoplasmose toeneemt met oplopende leeftijd. Stel dat die proefpersonen uit de ‘management & entrepeneurship’-groep net wat ouder zijn, dan kan dat de uitkomsten al beïnvloeden. Ook is het lastig de resultaten wereldwijd te extrapoleren. Er is een groot verschil tussen diverse stammen van de Toxoplasma gondii-parasiet. Zo is er in Brazilië een stam die veel meer neurologische en lichamelijke klachten veroorzaakt dan de Europese en Noord-Amerikaanse varianten.”

Ook veterinair Marieke Opsteegh van het RIVM is kritisch: „De verschillen die ze vinden zijn niet erg groot. Het feit dat ze verder inzoomen binnen de business-studenten lijkt vooringenomen. Je gaat je afvragen hoeveel andere relaties ze hebben bestudeerd die niet significant waren en niet in het artikel zijn gekomen. Ik kan me voorstellen dat mensen die meer risico nemen in business ook meer risico nemen met het eten van rauw vlees, of misschien hebben ze wel gewoon meer zakendiners. Dat is speculatie natuurlijk. Maar een causaal verband is hiermee niet aan te tonen.”

    • Gemma Venhuizen