Politie wil vooraanstaande functionarissen bestraffen om plichtsverzuim

Disciplinaire maatregelen

De Nationale Politie wil tien functionarissen, onder wie de huidige Amsterdamse brandweercommandant Leen Schaap, boetes opleggen omdat ze zich hebben laten fêteren door de ontslagen commissaris Ad Smit.

Politiecommissaris Ad Smit, die eerder dit jaar werd ontslagen wegens verduistering van politiegeld. Foto Amaury Miller

De Nationale Politie wil verscheidene vooraanstaande politiefunctionarissen disciplinair straffen omdat ze zich met regelmaat hebben laten fêteren door de Amsterdamse politiecommissaris Ad Smit, die eerder dit jaar werd ontslagen wegens verduistering van politiegeld.

Het gaat om een tiental politieagenten die op kosten van de politie concerten in de Ziggo Dome bijwoonden van artiesten als Mark Knopfler en Prince of kaartjes kregen voor optredens van De Toppers of wedstrijden van Ajax in de Johan Cruijff Arena. Onder hen is Leen Schaap, de oud-politiecommissaris die sinds twee jaar als commandant belast is met het aanscherpen van de integriteitsregels bij de Amsterdamse brandweer. Ook de plaatsvervangend eenheidschef van de politie Amsterdam Jan Pronker wordt disciplinair aangepakt, net als de tweede man van de Landelijke Eenheid van de nationale politie Willem Woelders.

Lees ook: Iedereen wist dat Ad Smit fratsen had

Financiële straffen

De politie heeft deze functionarissen laten weten het voornemen te hebben tot disciplinaire maatregelen. Ze worden financieel bestraft voor bedragen van gemiddeld een paar honderd euro. „Het gaat om mensen die meer dan eens kaartjes hebben gekregen en in enkele gevallen ook op andere wijze plichtsverzuim hebben gepleegd. Het aannemen van kaartjes voor bijvoorbeeld voetbalwedstrijden of concerten is een overtreding van de geschenkenregeling. Een politieman mag geen dingen aannemen”, zegt een woordvoerder van de Nationale Politie.

Ook twee officieren van justitie van het parket in Amsterdam – Gabriëlle Hoppenbrouwers en Machiel Woudman – zouden op kosten van de politie popconcerten hebben bijgewoond. Ze zijn hierover door de rijksrecherche gehoord. Een woordvoerder van het OM in Amsterdam zegt dat beiden als beleidsofficier van justitie en voetbalofficier van justitie „uit hoofde van hun functie” evenementen bijwoonden. Ze zouden voor de politie „aanspreekpunt” zijn geweest voor zaken als „crowdcontrol, verstoring van de openbare orde en overtreding van de Opiumwet”. Voor sancties ziet het OM geen reden.

De aangekondigde disciplinaire straffen tegen politiemensen zijn een uitvloeisel van een integriteitsonderzoek naar commissaris Ad Smit. In juni 2017 maakte het Openbaar Ministerie in Amsterdam bekend dat Smit – die zo’n twintig jaar de hoogste politiebaas was in district Oost – strafrechtelijk wordt vervolgd omdat hij tussen 2009 en 2014 „structureel” dure etentjes en kaartjes voor voetbalwedstrijden van Ajax en popconcerten betaalde uit het politiebudget. De kaartjes gaf hij aan vrienden en collega’s. In april van dit jaar is Smit met strafontslag gestuurd wegens zeer ernstig plichtsverzuim.

Lastige positie

De sancties leiden tot spanningen binnen de politie. Het maakt bijvoorbeeld de positie van Schaap bijzonder lastig. Hij werd in 2016 benoemd tot commandant van de brandweer om daar de regels aan te scherpen. Schaap moet bij de brandweer een einde maken aan de foute groepscultuur. De aanpak van Schaap bij de brandweer leidde tot doodsbedreigingen aan zijn adres.

Lees ook het verhaal over de Amsterdamse brandweer: Nieuwe baas wilde machocultuur aanpakken. Hij kreeg oorlog

Niet iedereen die de afgelopen jaren gratis kaartjes kreeg van Smit wordt bij de politie gestraft. „Bij de beoordeling is gekeken naar de aard en omvang van het plichtsverzuim en naar de hiërarchische verhoudingen tussen Smit en degene die een kaartje kreeg”, zegt de woordvoerder van de politie. „Het is wat anders als een ondergeschikte van haar baas een kaartje krijgt of dat het een leidinggevende binnen de organisatie is. Zo iemand moet kritischer zijn en heeft een voorbeeldfunctie.”

Onredelijk behandeld

Smit zelf heeft eerder tegenover NRC laten weten dat hij zich het slachtoffer voelt van „doorgeslagen integriteit”. Ook de collega’s die nu disciplinair worden gestraft – nadat Smit in het onderzoek naar hem hun namen had genoemd – voelen zich in de meeste gevallen onredelijk behandeld. Smit bood volgens hen „gratis relatiekaarten” aan of zei dat hij een vriendin had met een bestuursfunctie bij de Ziggo Dome die entreekaartjes bij concerten over had.

Pikant is dat het huidige integriteitsonderzoek in gang is gezet door de baas van de Amsterdamse politie Pieter-Jaap Aalbersberg. Ook hij bezocht het concert van Mark Knopfler in de Ziggo Dome met kaartjes die Ad Smit had geregeld. Hij wordt niet gestraft omdat hij na het concert zelf terugbetaling regelde en uiteindelijk een onderzoek liet instellen naar de handelwijze van Smit. „Er wordt geen disciplinaire straf opgelegd aan degenen die hebben meegewerkt aan het onderzoek en de bereidheid toonden een verzuim te herstellen”, aldus een hooggeplaatste politiebron.

Opvallend mild

De voorzitter van de grootste politievakbond NPB, Jan Struijs, noemt de aangekondigde disciplinaire sancties opvallend mild. „Het opleggen van geldboetes heeft in deze salarisklasse geen effect”, zegt Struijs. Hij vindt de straffen ook niet vergelijkbaar met de sancties die doorgaans aan ‘gewone dienders’ worden opgelegd bij het overtreden van regels. „Zij worden overgeplaatst of krijgen voorwaardelijk ontslag. Het is erg wrang dat leidinggevenden van politie en Openbaar Ministerie, die het goede voorbeeld moeten geven en dagelijks het gedrag van politiemensen beoordelen, zich niet aan de gestelde norm houden. Dit is slecht voor het moraal van de troepen en het draagvlak van alle leidinggevende.”

Schaap verklaarde in reactie als volgt: „Ik ben al 30 jaar bevriend met Ad Smit. Hij heeft mij zelfs, als ambtenaar van de burgerlijke stand, getrouwd. De kaartjes die hij mij zelf aanbood voor een aantal concerten, zei hij te hebben gekregen van de beste vriendin van zijn vrouw, een aandeelhoudster van de Ziggo dome. Toen ik hoorde dat Smit de kaartjes van politiegeld had gekocht, heb ik deze, net als de niet gestrafte hoofdcommissaris Aalbersberg, terugbetaald. Want waarom zou ik een kaartje van de politie nodig hebben? Ik had geen enkele reden om aan de uitleg van mijn goede vriend Smit te twijfelen”.

Woelders en Pronker willen geen commentaar geven. De betrokkenen kunnen nog bezwaar aantekenen tegen de sancties. De strafzaak tegen Ad Smit begint waarschijnlijk pas in 2019. Er worden op zijn verzoek nu nog mensen gehoord bij de rechter-commissaris.

    • Marcel Haenen