Je identiteit is zo gepikt op internet

Criminaliteit

Identiteitsfraude is een van de snelst groeiende vormen van criminaliteit. Fraudeurs kennen verschillende digitale sluipwegen. Hoe werken deze trucs?

Screenshot van dark net-pagina waarop ID-documenten worden verhandeld.

Bijna elk jaar verdubbelt het aantal meldingen over identiteitsdiefstal. In 2017 kwamen er 3.000 binnen. Twee jaar eerder nog maar 800. Het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en -fouten (CMI) helpt slachtoffers met advies en ondersteuning, en krijgt het steeds drukker.

Hoe meer online wordt geregeld in plaats van aan de balie, hoe meer digitale sluipwegen er zijn naar identiteitsfraude. Maandag bleek uit onderzoek van RTL Nieuws dat Nederlandse jongeren die trots met hun rijbewijs op Instagram poseren (hashtag #geslaagd) groot risico lopen. Op dark net markets, illegale handelsplaatsen op internet, worden deze selfies aangeboden voor zo’n 2,50 euro per stuk. De selfies worden bijvoorbeeld gebruikt om vertrouwen te winnen als verkoper op Marktplaats – om daarna met het geld te verdwijnen.

Hoe worden identiteiten gestolen en hoe worden ze misbruikt? Waar belanden ze? Vier populaire vormen van identiteitsdiefstal.

WhatsApp

„Heey Heey hoe is het”. Dat WhatsAppbericht kreeg een Zoetermeerse vrouw in maart vorig jaar van een onbekend nummer. Het bericht kwam van een goede vriendin, dacht ze. De ‘vriendin’ vroeg hulp: ze had problemen met internetbankieren. 742 euro lichter besefte de Zoetemeerse dat ze was opgelicht.

De dader, een twintiger uit Leeuwarden, maakte elf andere slachtoffers en incasseerde rond de 35.000 euro. Dit voorjaar werd hij veroordeeld tot achttien maanden gevangenisstraf voor oplichting. De werkwijze was meestal hetzelfde: had hij eenmaal een telefoonnummer, dan zocht hij persoonlijke details en foto’s van Facebookvrienden. Zijn slachtoffers benaderde hij via WhatsApp.

Deze vorm van identiteitsfraude komt de laatste tijd veel voor, zegt een woordvoerder van het CMI, onderdeel van het ministerie van Binnenlandse Zaken. „Vaak zegt de oplichter dat hij door diefstal van z’n telefoon niet kan internetbankieren. Door de goede voorbereiding trappen veel familieleden en vrienden erin.” De meeste banken vergoeden de schade niet: het slachtoffer betaalt zelf.

Lees ook: Wat als iemand opeens beweert dat hij jou is?

Roze bril-fraude

Criminelen spelen in op verlangens. „Mensen die iets graag willen zoals een baan of een woning, zijn vaak bereid om daar net iets meer voor te doen”, zegt de woordvoerder van het CMI. „Ze staan dus ook eerder persoonsgegevens af.” Het meldpunt ziet „regelmatig” valse vacatures waarbij sollicitanten wordt gevraagd om een loonstrookje op te sturen en een kopie van een identiteitsbewijs. Hetzelfde geldt voor malafide verhuuradvertenties, die zijn voorzien van bij interieurwebsites en Funda gestolen foto’s. De kopie van het identiteitsbewijs van slachtoffers wordt gebruikt om een bezichtiging in te plannen. Vervolgens horen ze daar niks meer over. Totdat een telefoonabonnement op hun naam is afgesloten.

Vertrouwen winnen op Marktplaats

Een veertigjarige vrouw had haar tweedehands iPhone te koop gezet op Marktplaats. Eén koper was geïnteresseerd, maar wantrouwend: hij wilde graag het identiteitsbewijs van de verkoopster zien. Nadat ze een kopie doorstuurde, hoorde ze niets meer. Niet de telefoon, maar haar paspoort bleek de buit. De kopie werd misbruikt om verkopers te verleiden festival- en concertkaarten te sturen zonder dat hij geld overmaakte. De 23-jarige Utrechtse dader kreeg zelfs een scooter gratis, maar liep tegen de lamp toen hij die op zijn naam registreerde. Vorig jaar werd hij veroordeeld tot 12 maanden celstraf voor identiteitsfraude en oplichting.

Zijn trucje wint rap aan populariteit. Het CMI heeft al meer dan vijfhonderd meldingen binnen van vergelijkbare casussen op handelsplaatsen. Fraudeurs reageren op een advertentie met een 06-nummer. De ‘koper’ geeft aan dat hij/zij al vaker opgelicht is en stuurt om vertrouwen te wekken eerst zelf een – gestolen – kopie van een paspoort. Het slachtoffer wordt verzocht hetzelfde te doen. Soms wordt ook gevraagd om een betaling van 1 cent te doen, om te verifiëren of de verkoper echt is. De kopie van het identiteitsbewijs en bankgegevens worden vervolgens misbruikt. Een woordvoerder van Marktplaats raadt „ten zeerste af” om een kopie van een identiteitsbewijs te delen. De handelssite werkt samen met Online Betaalplatform (OBP), dat bij het betalen de identiteitsgegevens van de koper en verkoper kan controleren.

Online gevonden

Zoals bij de selfies gestolen van Instagram, wordt vaak openbare informatie gebruikt voor identiteitsfraude. Iemands naam, adres, en telefoonnummer kunnen al genoeg zijn om bestellingen op andermans naam te plaatsen. De goederen worden afgeleverd op een afwijkend bezorgadres; de rekening is voor het slachtoffer.

Daarnaast worden gestolen identiteitsgegevens verhandeld op online zwarte markten. Er worden zelfs ‘megapakketten’ met paspoorten aangeboden. „100 passport scans of real people from EU” staat bij een advertentie op zo’n markt. Het pakket wordt aangeboden voor 0,018 bitcoin, ongeveer honderd euro. Als bewijs is een foto van het paspoort, ID-kaart en rijbewijs van een nietsvermoedende Nederlandse man bijgevoegd. Criminelen zijn ook niet te beroerd om elkaar trucs te leren: ID Theft, ultimate guide kost een kleine drie euro.

    • Liza van Lonkhuyzen