Uitbundige genderbenders op Lowlands-podia

Lowlands 2018 De muzikale LHBT-gemeenschap lijkt in omvang toe te nemen. Een flinke uitsnede hiervan is te zien op de Lowlands-podia dit jaar, maar androgynie en travestie hebben altijd deel uitgemaakt van de popmuziek.

De Adonis, de ‘LGBTQ-bar’ op Lowlands. Foto Peter van Vught

De New Yorkse rapper/zanger Mykki Blanco draagt een kort rood rokje, draait koket over het podium, pakt een van de ijzeren dranghekken op en zwaait het met één hand boven het hoofd, alsof het een theedoek is. Dan stort de rapper zich van het podium en rent door het publiek bij het festival Strange Sounds From Beyond, vorige maand op de NDSM-werf in Amsterdam.

Als homoseksuele rapper was Mykki Blanco, geboren als Michael David Quattlebaum Jr. in Californië, een pionier, want in de hiphop-scene is homoseksualiteit niet vanzelfsprekend. Blanco, nu 32, is bovendien een prominent lid van de LHBT (‘lesbisch homoseksueel biseksueel transgender’)-gemeenschap, die gender als een niet-vaststaande eigenschap beschouwt.

Een flinke uitsnede uit dit gezelschap strijkt neer in de Flevopolder, op het Lowlands-festival. Zo zijn er singer/songwriter Ezra Furman; het Texaanse hiphopcollectief Brockhampton; Lauv, de singer/songwriter met hitparade-aspiraties; de Nederland-Iraanse zangeres Sevdaliza, die verfijnde triphop speelt; de Afrikaanse soulzanger Nakhane; de uitzinnige travestiet Christeene. En er is een optreden van dj/producer/zanger Sophie, die geboren werd als Samuel, maar nu de sekse-oriëntatie graag dubbelzinnig houdt.

Broedplaatsen van de LHBT

De muzikale LHBT-gemeenschap lijkt in omvang toe te nemen. Maar androgynie en travestie hebben altijd deel uitgemaakt van de popmuziek, denk aan zangers en zangeressen als Elvis Presley, David Bowie, Annie Lennox. Of Boy George, Mick Jagger, CocoRosie, Kurt Cobain en rock-’n-roll-grondlegger Little Richard, die optrad met make-up en vrouwelijke gebaren, en zich de ‘King én Queen’ van rock-’n-roll noemde. House en disco waren altijd al broedplaatsen van de LHBT-cultuur, zo waren er beroemde travestieten als RuPaul en Divine.

Tegenwoordig wordt het etiket uitbundiger gedragen, zo praten de leden van de huidige generatie LHBT-muzikanten graag uitvoerig over hun oriëntatie. Deze muzikanten – zoals Fever Ray, Perfume Genius, Christine and the Queens en Moses Sumney – werden voorgegaan door zanger Antony, van Antony & The Johnsons. Antony, die inmiddels door het leven gaat als Anohni, is uiterlijk ambigu, met lang haar en vrouwelijke gewaden, maar zonder borsten of make-up. Zowel in de songteksten als in interviews, benadrukte Anohni als eerste dat gender variabel kan zijn – als een pendule die heen en weer zwaait en op verschillende momenten kan worden stil gezet.

Op deze Lowlands-editie wijst de gender-slinger in uiteenlopende richting. Dat leidt tot allerlei verschijningsvormen: er is de parelketting en lipstick bij Ezra Furman, het extravagante uiterlijk van Christeene en de dominatrix-stijl van de ongenaakbare Sevdaliza. Anderen zijn neutraler: het zich als ‘LHBT’ afficherende hiphopcollectief Brockhampton treedt op in T-shirt en spijkerbroek, net als de meeste collega-hiphoppers.

Voor dj/producer/zanger Sophie is optreden een dubbele ‘coming out’.

De 31-jarige Sophie maakt liedjes als ‘It’s Okay To Cry’ en ‘Faceshopping’, waarin de elektronica-frasen op brute manier tegen elkaar botsen, terwijl Sophie op kwetsbare toon de teksten zingt. Tot voor kort trad Sophie niet op, maar werkte uitsluitend in de studio. Na een gender-operatie is Sophie tegenwoordig live te zien, in een duizelingwekkende show met dansers en zangers, of zoals hier, als dj in de nacht.

Ezra Furman (31) draagt make-up en een jurk, en noemt zichzelf biseksueel. Het opmerkelijke van Furman is dat zijn muziekstijl nadrukkelijk neigt naar rock. Veel genderbenders zijn ook muzikaal diffuus: stemmen worden vervormd, elektronica en akoestische instrumenten versmelten. Niet bij Ezra Furman. De zanger/gitarist uit Chicago klinkt als een eigentijdse versie van Bruce Springsteen, compleet met ronkende saxofoonsolo’s en nummers die zich als stadionliederen laten meezingen, zoals het nieuwe ‘Suck The Blood From My Wound’.

Doorsnee uiterlijk, expliciete teksten

Hiphopcollectief Brockhampton, uit Texas, bestaat uit veertien jongemannen met een uiteenlopende achtergrond: zwart, wit, hetero-, homo-, biseksueel. Alle leden zijn tussen de twintig en dertig jaar oud.

Hoewel ze er doorsnee uitzien, zijn de teksten expliciet. Het nieuwste album, Saturation III (2017), klinkt vrolijk vergeleken bij de hartenpijn op het vorige, Saturation II (ook uit 2017). Daarop staan nummers als ‘Queer’ en ‘Junky’ (‘I told my mom I was gay, why the fuck she ain’t listen?’). Zinnen als ‘Where I come from, niggas get called „faggot” and killed’ worden gerapt met meerstemmige woede, en minimalistisch begeleid. Met deze persoonlijke ontboezemingen bereikt Brockhampton inmiddels een groot publiek.

De persoonlijke versie van de sekse-identiteit speelt tegenwoordig een rol in veel kunstvormen: in literatuur, in mode, in theater – zowel uiterlijk als inhoudelijk. Maar vergeleken met andere sectoren heeft muziek één voorrecht. Want een mannelijke artiest kan een jurk dragen, of een vrouwelijke een snor, maar het is de stem die het duidelijkst de gender benadrukt, of juist vervaagt.

Gender-fluctuerende artiesten benutten die ambiguïteit. De zangstemmen van Anohni, Sophie, Grace Jones, Moses Sumney of Fever Ray klinken soms mannelijk, soms vrouwelijk, soms allebei. Voor de luisteraar is dat zowel verwarrend als betoverend. In de stem wordt het onderscheid tussen man en vrouw opgeheven. Het is ‘vocale travestie’ – het exclusieve domein van de muzikant.

Al 26 jaar is Lowlands een trendsettend muziekstadje in de polder. Bij het 25 jarig bestaan maakten we een historisch overzicht. Lees ook: Hoe een hippie-achtig initiatief uitgroeide tot een baanbrekend popfestival
    • Hester Carvalho