Nee, president Kabila is tóch geen kandidaat

Verkiezingen Congo

Congolezen vreesden dat de huidige president zich verkiesbaar zou stellen voor een derde termijn. Maar dat is verboden in de grondwet.

Aanhangers van de MLC schreeuwen slogans als Jean-Pierre Bemba op 1 augustus arriveert op het vliegveld in Kinshasa. Foto Papy Mulongo/AFP

President Joseph Kabila van de Democratische Republiek Congo stelt zich niet kandidaat voor de komende verkiezingen. De regeringscoalitie schuift oud-minister van Binnenlandse Zaken Emmanuel Ramazani Shadary naar voren als Kabila’s opvolger. Dat heeft een woordvoerder van de regering woensdag, op de laatste dag waarop kandidaten zich konden aanmelden, bekendgemaakt.

De president ging aan het begin van de week in conclaaf met partijgenoten. Congolezen en waarnemers wachtten met spanning op Kabila’s plan voor de stembusgang. De huidige president zit nu een ‘verlenging’ van zijn termijn uit. Het is zijn tweede mandaat; een derde is bij de Congolese grondwet verboden. De vrees was dat Kabila zich toch kandidaat zou stellen, of zelfs geen verkiezingen zou uitschrijven.

Vanuit de Afrikaanse Unie werd de druk op hem opgevoerd om af te zien van een mogelijke kandidatuur. Amerikaanse media meldden maandag dat het Witte Huis sancties zou instellen tegen Kabila als de president nog een termijn zou nastreven.

De zaak tegen Bemba gold als een succces voor het Internationaal Strafhof. Wat zegt zijn vrijspraak over de stand van zaken bij het ICC? Lees daarover: Hoe kom je van een politiek tegenstander af? Stuur hem naar Den Haag

Oppositie populair maar verdeeld

In de afgelopen dagen is al duidelijk geworden welke oppostiekandidaten zich in de strijd om de macht willen mengen. Zo is er de voormalig rebellenleider Jean-Pierre Bemba, die vorige week terugkeerde naar Congo, nadat het Internationaal Strafhof hem in juni van dit jaar in hoger beroep had vrijgesproken voor oorlogsmisdaden. Hij stelt zich kandidaat namens de Movement de Liberation de Congo (MLC), de partij die dezelfde naam draagt als de militie waarover hij in de laatste Congolese burgeroorlog het commando voerde.

Terwijl Bemba zonder moeite naar Kinshasa afreisde, lukte dat een andere oppositieleider in ballingschap niet. Moïse Katumbi, oud-gouverneur van de diamantprovincie Katanga die sinds een geschil met president Kabila in België woont, is de afgelopen dagen tot twee keer toe de toegang tot het land ontzegd. Dat meldde zijn campagneleider maandag, tot woede van Katumbi’s aanhangers in de stad Lubumbashi in het zuiden. Hij heeft zich dus ook niet kandidaat kunnen stellen.

Op de lijst staan nu, behalve de beoogde Kabila-opvolger Ramazani, acht andere kandidaten. Volgens een peiling door de Congo Research Group geven de meeste stemmers de voorkeur aan de oppositie, maar zou het beter zijn als die zich achter één kandidaat schaarde. De roemruchte namen die zich tegen het kamp-Kabila presenteren, verdelen nu onderling de aanhang, aldus de peilers.

Het wantrouwen rond de verkiezingen is groot; 62 procent van de kiezers verwacht dat die niet eerlijk zullen verlopen, 45 procent zei dat ze winst van “Kabila’s kandidaat” niet zouden accepteren.

Instabiliteit

Kabila’s tweede termijn als president zat er in december 2016 op, maar hij weigerde destijds op te stappen, omdat de Congo niet klaar zou zijn voor de uitverkiezing van zijn opvolger. Dat leidde tot grote demonstraties in onder meer Kinshasa, Lubumbashi en Goma, waarbij enkele tientallen doden vielen.

Nu president Kabila al ruim een jaar weigert af te treden en de oppositie verdeeld en krachteloos is, voert een 78-jarige kardinaal het verzet aan, schreef correspondent Koert Lindijer begin dit jaar. Lees daarover: Katholieke kerk in Congo is nu in oorlog met de staat

Kabila sloot uiteindelijk een overeenkomst met de oppositiepartijen, om aan te blijven tot het moment waarop die verkiezingen wel doorgang konden vinden. Na een tweede uitstel staat de stembusgang nu gepland voor 23 december, maar de vraag is of het land dat dit jaar wél aankan. Waarnemers van de Verenigde Naties schrijven in hun laatste rapport dat het slecht gesteld is met de humanitaire situatie in het land. In de steden vinden geregeld confrontaties plaats tussen burgers en veiligheidstroepen.

In het oosten van het land, waar Congo grenst aan Rwanda en Oeganda, zijn ook veel gewapende milities actief. Deze groeperingen lijken steeds prominenter aanwezig en vallen de VN-vredesmacht in de regio aan. Volgens de onderzoekers zorgde uitstel van de verkiezingen voor een machtsvacuüm waarin de milities kunnen opereren.

De kopstukken in de presidentsverkiezingen:

Foto AFP

Jean-Pierre Bemba was vice-president tussen 2003 en 2006 en verloor toen de presidentsverkiezingen van Kabila. De oud-rebellenleider werd in juni van dit jaar door het International Strafhof vrijgesproken van misdaden tegen de menselijkheid. Volgens de Congo Research Group vindt 83 procent van de kiezers die vrijspraak een goede zaak.

Foto PPRD

Emmanuel Ramazani Shadary is de kandidaat namens de regerende coalitie van Kabila en erg omstreden: de ex- minister van Binnenlandse Zaken staat op de sanctielijst van de Europese Unie voor schendingen van mensenrechten. Waaronder voor de doden die vielen na gewelddadig optreden van veiligheidsdiensten tegen demonstranten.

Foto Reuters

Felix Tshisekedi is de voorzitter van de grootste oppositiepartij van Congo, de UDPS, de Unie voor Democratie en Sociale Progessie. Tshisekedi komt uit een belangrijke politieke familie, zijn vader Etienne vervulde enkele keren kortstondig de rol van eerste minister, maar werd later door Laurent Kabila gevangen gezet.

    • Lisa Dupuy