Hoe reageert de natuur op een eerste regenbui na lange droogte?

De natuur heeft tal van veiligheidsmechanismen ingebouwd om tropische temperaturen te overleven. Toch is het effect van een enkele regenbui groot.

Droogte versus regen bij Vogelenzang (boven) en de Amsterdamse Waterleidingduinen. Foto’s Olivier Middendorp

Na tijden van droogte en twee hittegolven regende het dinsdagochtend in alle vroegte. Sluiers van regen, een verschijnsel dat we maanden misten. De natuur herademt. Bioloog Arnold van Vliet, van Wageningen University en samensteller van de Natuurkalender, noemt het „verlichting”. In het westen van het land was de neerslag 4 mm, aan de Veluwezoom, waar van Vliet woont, 7 mm. „Het is geweldig, die regen, maar de Veluwe is zo uitgedroogd, dat met heftige regen zandgrond kan wegspoelen. Ook in de veenweidegebieden zal het nog even duren voor de natuur zich herstelt; zelfs die zijn sterk uitgedroogd.” Bovendien, stelt Van Vliet, „houdt de hitte nog enige tijd aan. De grote dorst van de natuur is niet meteen gelest, maar planten en dieren hebben afgelopen nacht flink kunnen drinken.”

Klimaatverandering was altijd iets abstracts, maar dat verandert. Lees ook: We hebben de opwarming in het gezicht gekeken

Toch is het effect van een enkele regenbui groot. Het is alsof een glazenwasser met een reusachtige spons over al het groen heen is gegaan. In het veenweidegebied ten zuiden van Haarlem, bij Landgoed Leyduin, wemelt het tussen het riet plotseling van de insecten als akkerhommels, vlinders, zweefvliegen. Een poel heeft water opgezogen zodat de droge, gebarsten grond zacht is waarin de pootafdrukken staan van een waterhoen.

Het is alsof een glazenwasser met een reusachtige spons over al het groen heen is gegaan

De door de regen losgeroffelde insecten trekken huiszwaluwen aan die met tientallen tegelijk laag boven het riet scheren, zo laag vliegen ze bij droogte nooit. Het gedwarrel van de kwetterende vogels lokt twee sperwers aan die tegen de donkere wolken verschijnen. Op de losse grond van de molshopen hebben de regendruppels diepe gaten geslagen. Opeens zijn er weer de geuren van natgeregend gras. Vanuit de beukenbomen aan de bosrand roepen onophoudelijk vogels.

Dieppaars

De natuur laat zich na regenval lezen, er gebeurt van alles. Planten en dieren zetten geen paraplu’s op, ze nemen het water openlijk tot zich. In de poel kleuren zwanebloemen dieppaars, een kikker laat zich zien en op de marjoraan foerageren hommels. Vlinders, vooral het koolwitje, vliegen van bloem naar bloem. In de verderop gelegen Amsterdamse Waterleidingduinen is het schouwspel kort na een regenbui spectaculair. Tussen planten die eruitzien als droogbloemen prijkt het heldere bladgroen van vingerhoedskruid. De stronken van gekapte bomen ogen alsof ze verbrand zijn, zo zwart heeft de zon ze geblakerd. Velden van dorre planten strekken zich uit, met ertussen afgevallen en droge bladeren die ritselen alsof het herfst is. Maar het is pas begin augustus. Toch kan het niet zo dor zijn en ogenschijnlijk ontdaan van elke leven, of een enkele regenbui doet de bloei uit de grond schieten.

De natuur heeft tal van veiligheidsmechanismen ingebouwd om tropische temperaturen te overleven. Wortels die diep de grond in reiken om het laatste water te vinden. Of energie besparen door eruit te zien als dor en droog. Zaden houden zich verborgen in de aarde. In de Waterleidingduinen komen herten te voorschijn die voorzichtig eten van het heel prille, frisse groen. Hierop heeft de natuur gewacht, lange tijd. Is de regen er eenmaal, dan gaat het snel met het hernieuwde leven. Van kleinste insect tot roofvogel hoog in de lucht: dankzij regendruppels hangt het allemaal met elkaar samen.

    • Kester Freriks