Zet China de deur op een kier voor Google?

Informatievrijheid Het leek er even op dat China de deur open zette voor een rentree van de grootste zoekmachine van de wereld.

Google staat voor een groot dilemma. De Chinese markt is gigantisch en is een vrijwel onweerstaanbare zakelijke mogelijkheid voor verdere groei. Foto Aly Song/Reuters

Is Google nou bezig met een terugkeer naar China of niet? Dinsdag leek het er even op dat China de deur open zette voor een rentree van de grootste zoekmachine van de wereld. In de krant People’s Daily, die geldt als spreekbuis van de staat, verscheen een commentaar waarin stond dat het Amerikaanse bedrijf welkom zou zijn, zolang het zich zou houden aan de strenge wetten van het land. Het artikel noemde het vertrek van Google uit het land in 2010 een „tragedie” voor het bedrijf. Maar even later was het stuk weer offline gehaald, om onduidelijke redenen.

De handreiking, en het direct weer intrekken ervan, volgt op onthullingen vorige week dat Google zelf werkt aan een terugkeer naar China. Onderzoekswebsite The Intercept, doorgaans betrouwbaar maar wel activistisch als het op privacyzaken aankomt, meldde dat Google vergevorderde plannen heeft voor een gecensureerde versie van zijn zoekmachine. Technisch zou het mogelijk moeten zijn om bepaalde zoekresultaten die op een zwarte lijst van de overheid staan weg te laten.

China's internetreuzen

Google wil niet ingaan op de berichten. Chinese overheidswoordvoerders hebben tot nu toe ontkend dat er sprake is van een terugkeer. De laatste jaren heeft China zijn internetmarkt vrijwel volledig afgesloten voor Amerikaanse bedrijven, waaronder Facebook. Ook dat bedrijf werkt aan toetreding tot de Chinese markt. Facebook kreeg onlangs heel even toestemming voor een samenwerking in China, maar ook die werd snel weer ingetrokken.

Die strikte afscherming van de markt heeft ervoor gezorgd dat China zijn eigen internetreuzen heeft kunnen opbouwen, waaronder het inmiddels zeer succesvolle Alibaba, Tencent en Baidu. China gebruikt data van internetbedrijven onder meer om een zeer uitgebreid en technisch geavanceerd surveillancesysteem op te tuigen dat wordt gebruikt voor het geven van een score voor goed gedrag. Informatie over zoekopdrachten, online-aankopen en berichten op sociale media weegt daarin mee. Een negatieve score kan gevolgen hebben voor het verkrijgen van bijvoorbeeld uitkeringen, leningen en huisvesting.

Gecensureerde zoekmachine

Google staat voor een groot dilemma. De Chinese markt is gigantisch en is een vrijwel onweerstaanbare zakelijke mogelijkheid voor verdere groei. Bovendien: een beetje Google in China is misschien wel beter voor de informatievrijheid dan helemaal geen Google.

Lees ook: Google’s haat-liefdeverhouding met China

Tegelijkertijd neemt de druk op het bedrijf toe om niet toe te geven aan censuur. Ook Amerikaanse politici spreken zich inmiddels uit tegen de plannen, waaronder de prominente Republikeinse senator Marco Rubio. „Als Google plannen heeft om China te helpen bij het opzetten van een gecensureerde zoekmachine, is dat zeer zorgwekkend”, schreef hij op Twitter.

Mensenrechtenactivisten, technici en publicisten wereldwijd waarschuwen er al langer voor dat er ‘twee internetten’ zijn ontstaan: een relatief open westers web - weliswaar gedomineerd door enkele zeer grote monopolisten als Facebook en Google – en een tweede, volledig door de Chinese staat gecensureerd internet.

    • Wouter van Noort