Opinie

Big Tech

Oncontroleerbare macht internetreuzen vraagt om regels

De grote technologiebedrijven hebben niet voor niets miljarden gebruikers. Ze maken vernieuwende producten en zorgen voor vooruitgang. Google Maps heeft deze vakantie op de Franse autoroutes vast huwelijken gered. De economische en maatschappelijke voordelen van internet zijn moeilijk te meten, maar ontegenzeggelijk enorm.

Toch: elke samenklontering van macht en middelen tegen individuen verdient argwaan. Dat punt is Big Tech (Apple, Amazon, Alphabet, Microsoft en Facebook) ruimschoots voorbij. Apple werd vorige week op de beurs 1.000 miljard dollar waard. Amazon en Alphabet (Googles moederbedrijf) zijn elk meer waard dan het bruto binnenlands product van Nederland.

Wat bovendien de laatste weken meerdere malen bleek, is dat de instrumenten om toezicht te houden op zulke reuzen ontoereikend zijn. Google kreeg vorige maand een recordboete van de Europese Commissie voor machtsmisbruik via Android, maar schreef die 4,3 miljard euro vrijwel moeiteloos van één kwartaalwinst af. Facebook blijkt amper effectief te straffen voor zijn laakbare rol in diverse schandalen rondom privacyschendingen en nepnieuws.

Het is de hoogste tijd om de marktmeesters de update te geven die de markt zelf allang heeft gehad. Twee domeinen verdienen bijzondere aandacht in de zoektocht naar oplossingen. Ten eerste het mededingingsrecht. De overname van WhatsApp door Facebook in 2014 was met de kennis van nu onwenselijk, omdat die Facebooks monopolie op sociale media bestendigde.

De Europese Commissie werkt inmiddels aan meer juridische middelen om overnames door Big Tech te blokkeren om keuzevrijheid voor consumenten te bevorderen. Dit moet met grote urgentie worden doorgezet en vereist maatwerk voor de uiteenlopende digitale markten waarin de bedrijven actief zijn: Apple is een totaal ander bedrijf dan Facebook.

Ideeën over het verplicht laten opsplitsen van monopolisten, tot nu toe vooral geopperd in de politieke marge, verdienen snel verdere verkenning. Het is wel zeer de vraag of ‘ouderwets’ opsplitsen, zoals in de vorige eeuw bijvoorbeeld gebeurde bij oliemonopolist Standard Oil, zou werken. De interneteconomie creëert door zogeheten netwerkeffecten vrijwel automatisch monopolies. Het kan dus goed zijn dat afgesplitste mini-Googles en mini-Facebooks snel weer nieuwe monopolies vormen.

Het tweede domein bestaat uit meer toezicht op algoritmes, de computerrecepten die onze digitale infrastructuur beheren en sturen, en soms zaken als nepnieuws en digitale manipulatie mogelijk maken. Die zijn grotendeels bedrijfsgeheim, overheden hebben er geen enkel zicht op.

Het verplicht openbaar maken van belangrijke algoritmes kan een oplossing zijn. Maar zelflerende computers kunnen vaak niet uitleggen waarom ze het ene zoekresultaat voorrang geven boven het andere. Veel algoritmes zijn in jargon black boxes, ook voor Big Tech zelf.

Meer toezicht op algoritmes is daarom een technisch en ingewikkeld vraagstuk. Maar dat mag geen belemmering zijn voor de politiek om snel te komen met antwoorden. Die zijn noodzakelijk voor een gezonde marktontwikkeling én het waarborgen van de keuzevrijheid van burgers.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.