Wordt het de zomer van zielige groenten en fruit?

Droogte Na de te kleine pruimen zijn er meer gewassen die ten prooi vallen aan de droogte. Wat moet met dat ‘mislukte’ fruit eigenlijk gebeuren?

Na een noodkreet op Facebook wist fruitteler Kees Hamelink zijn te kleine pruimen toch te verkopen aan onder andere restaurants, particulieren en organisaties tegen voedselverspilling. Foto Evert van Moort / Hollandse Hoogte

Het belooft de zomer van zielige groenten en fruit te worden. Eerst waren er de pruimen van teler Kees Hamelink uit het Zeeuwse Wemeldinge. Eind juli werd bekend dat hij ze niet kwijt kon: door de droogte waren ze te klein gebleven.

En eind vorige week waren het de snacktomaatjes. Ook die hadden te lijden onder het weer. Door de langdurige warmte waren ze rimpelig en gedeukt geworden. De teler besloot een grote partij gratis weg te geven.

En daarbij liep het storm, zegt Yvonne Vanlier van Greenco, de kweker van de tomaatjes (bekend onder de ‘merknaam’ Tommies). De zes miljoen Tommies, zo’n 60.000 kilo, waren zaterdag na anderhalf uur al op. „We hebben veel mensen teleur moeten stellen.” Het hele weekend kreeg Vanlier foto’s van zelfgemaakte soep en potten saus.

Ook de 60.000 kilo Zeeuwse pruimen van Kees Hamelink konden op veel aandacht rekenen, nadat er een Facebookbericht over verscheen.

Kwaliteitseisen

Na grote openbare verontwaardiging over de pruimen, die afgekeurd werden omdat ze 3 millimeter te klein zouden zijn, meldden zich allerlei belangstellenden. Niet alleen particulieren, ook bedrijven wilden de pruimen hebben. Zo legde supermarktketen Marqt ze in de schappen en maakt het anti-verspillingsbedrijf Potverdorie er jam van in samenwerking met Albert Heijn. Hamelink kan inmiddels al zijn pruimen weer kwijt.

Het enthousiasme voor door de droogte beschadigde oogst lijkt welhaast oneindig. Goed nieuws? Ja en nee, zegt Chantal Engelen van Kromkommer, een bedrijf dat voedselverspilling bestrijdt door onder meer soep te maken van overgebleven groente. „Megaveel” aandacht voor verspilling is altijd mooi meegenomen, zegt ze. „Mensen wéten nu tenminste dat er kwaliteitseisen bestaan voor groente en fruit en dat er producten afgekeurd en verspild worden.”

Vooral de tomaten trokken veel publiek, zegt Engelen. Anders dan de pruimen waren ze gratis. „Dan gaat Nederland los.”

Lagere opbrengst

Maar juist daar heeft Kromkommer bezwaar tegen. Engelen: „Het hele probleem is dat mensen deze producten als waardeloze, mislukte groente bestempelen.” Dat beeld is moeilijk bij te stellen, zegt ze, als je ze vervolgens gratis weggeeft.

Daarnaast komen er deze zomer nog veel meer gemankeerde groenten en fruit aan. Van aardappels, bloemkolen en suikerbieten tot aardbeien en bramen: allerhande oogsten zijn (gedeeltelijk) mislukt. De opbrengst is veel lager en veel groenten en fruit komen vaak niet ongeschonden uit de strijd. Maar sympathieke Facebookacties kunnen niet in al die gevallen uitkomst bieden.

Niet dat de boeren het deze zomer alléén van sociale media moeten hebben. Boerenorganisatie ZLTO, de zuidelijke afdeling van LTO, start dinsdag een samenwerkingsverband tussen ZLTO en een lokale supermarktketen, Agrimarkt. Filialen van Agrimarkt gaan groente en fruit verkopen dat er door de droogte anders uitziet.

Lees verder over de gevolgen van de droogte voor de landbouw: ‘Hele percelen zijn al opgegeven’

Oók de pruimen van Kees Hamelink, zegt Mark de Jong van ZLTO. Maar ook tal van andere producten van lokale boeren. Verkleurde paprika’s, courgettes die door de warmte iets te groot zijn geworden, uien die juist weer te klein zijn. De consument kiest vervolgens of-ie gewone of kleine pruimen neemt, zegt De Jong. De prijs is hetzelfde. „Want wij vinden de oogst niet inferieur.”

Krasjes

Ook zonder extreme droogte haalt een aanzienlijk deel van groente en fruit de supermarktschappen niet. Volgens berekeningen van Kromkommer wordt zo’n 10 procent afgekeurd omdat het niet aan kwaliteitseisen voldoet, vanwege uiterlijke kenmerken als krasjes, grootte of kleur. Daaraan liggen zowel Europese kwaliteitsregels ten grondslag, als afspraken die supermarkten met leveranciers hebben gesloten.

Supermarkten krijgen de laatste tijd veel kritiek over de eisen die ze stellen, nu steeds berichten over door droogte afgekeurde groente en fruit langskomen. Maar de pruimen werden niet door supermarkten geweigerd, maar door de tussenhandelaar, zegt Marc Jansen, directeur van branche-vereniging CBL. Al beaamde hij ook dat supermarkten onder deze „extreme omstandigheden” soepeler zouden kunnen zijn.

En bij de tomaatjes besloot de kweker zelf om ze gratis van de hand te doen. Vanlier van Greenco zegt dat ze niet voldeden aan de „kwaliteitseisen”.

Een krasje, een andere kleur of grootte? Afgekeurd voor het supermarktschap

Toch zegt Mark de Jong van ZLTO dat eisen van supermarkten wel degelijk een rol spelen. Afnemers, leveranciers aan de supers, zouden volgens hem producten weigeren omdat supermarkten ze niet willen.

En de consument dan? Vaak wordt gezegd dat die afwijkende groente en fruit niet wil. Een „drogreden”, zegt hij. „Kijk naar die pruimen. Ze worden massaal afgenomen.”

Ook Engelen van Kromkommer vindt dat te makkelijk. „Iedereen geeft elkaar de schuld. De teler zegt: de afnemer wil het niet. De supermarkt zegt: de consument wil het niet. En de consument zegt: de supermarkt verkoopt het niet.”

Kromme komkommers

De consument moet wel bijleren, denken zowel Engelen als De Jong. Door al die jaren van puntgave groentes en fruitsoorten zijn we niets afwijkends meer gewend. Daarom moet je „het verhaal vertellen”, zegt Engelen.

Zo experimenteerde Kromkommer met een Wageningse vestiging van supermarktketen Jumbo dit jaar met kromme komkommers. Wanneer klanten informatie kregen over verspilling, bleken ze vaker bereid zo’n krom exemplaar te kopen. Voor hetzelfde geld als een rechte, benadrukt Engelen.

In de Agrimarkten vertellen boeren, via posters, straks waarom hun oogst er dit jaar anders uitziet. Zo is de uitzonderlijke droogte, hoe slecht die ook is, „een perfect moment” om consumenten te laten inzien dat groenten en vruchten niet allemaal precies hetzelfde van het land komen, zegt De Jong.

Bekijk ook de dataproductie over de droogte: Het voortdurende gebrek aan regen laat zich gelden
    • Geertje Tuenter