Opinie

    • Martin Kroon

Groen kabinet? Maak van 130 weer 120

Met zuinigere auto’s en minder gereden kilometers breng je de CO2-uitstoot niet snel genoeg terug. Wat wel direct helpt: langzamer rijden, schrijft .
Illustratie Hajo

Ter uitvoering van het Klimaatverdrag van Parijs is een CO2-reductie van 49 procent per 2030 beleidsdoel. Voor het Klimaatakkoord heeft de zogenoemde ‘mobiliteitstafel’ een miljarden kostend pakket maatregelen opgesteld om de uitstoot van zo’n tien miljoen Nederlandse motorvoertuigen te verminderen.

Het is de vraag of het beleidsdoel daarmee gehaald kan worden, want de meeste CO2–reductie moet komen van elektrische auto’s en vermindering van het autogebruik. En techniek en mobiliteitsgedrag verbeteren niet van de een op de andere dag. Zonder betalen-naar-gebruik kun je automobiliteit niet verminderen, leert het politieke pijnpunt ‘rekeningrijden’. Als je met elektrische auto’s de CO2-uitstoot wil terugdringen, moet je de volledige CO2-voetafdruk bekijken. Tel ook de uitstoot van de accuproductie en –recycling mee, en van de brandstofmix van de laadstroom. Eigen zonnepanelen maken die stroom nog niet volledig ‘groen’. Het gaat om het aandeel niet-fossiel in de totale stroomproductie. Dat is nu minder dan twintig procent en pas na 2030 is zeventig procent haalbaar. De ‘emissieloze’ Tesla’s rijden vooralsnog grotendeels op gas en steenkool, en besparen dus tot 2030 nauwelijks CO2.

Verlagen maximumsnelheid

Ik noemde al twee manieren om brandstofverbruik en emissies te reduceren, namelijk via motortechnische ontwikkelingen en het verminderen van voertuigkilometers. Van oudsher is het aanpassen van de motortechniek, met katalysators, roetfilters en zuinigere motoren, succesvol gebleken. Maar dat voordeel wordt tenietgedaan door snellere en grotere auto’s en hogere snelheidslimieten. Hoe sneller, hoe onzuiniger, dat weet elke automobilist. Daarom is er een derde manier nodig: het verlagen van snelheid, en dus van de maximumsnelheid.

Die aanpak blijft in het voorlopige Klimaatakkoord onderbelicht. Tussen 1988 en 2010, voordat het anti-klimaatbeleid van kabinet-Rutte I begon, was dat een belangrijk en concreet onderdeel van het Kamerbreed gesteunde milieubeleid. Welk Kamerlid heeft daar nog weet van?

Een korte terugblik: vanaf 1988 hebben toenmalige (VVD-)ministers Nijpels (Milieu), Kroes (Verkeer) en Korthals Altes (Justitie) juist vanwege milieu en klimaat de te hoge rijsnelheden effectief verminderd. Met een gedifferentieerd 100/120 km-stelsel (op de drukste snelwegen bleef de limiet 100 km/u) en met sterk verbeterde politiehandhaving werden de rijsnelheden beheerst. Snelheidsbegrenzers in vrachtwagens en trajectcontroles maakten snelheidshandhaving nog effectiever. Dat beleid heeft, in combinatie met de succesvolle Het Nieuwe Rijden-campagne tussen 1988 en 2012, cumulatief naar schatting honderden verkeersdoden, tien miljard liter brandstof en circa twintig Mton CO2 bespaard.

Lees ook deze reportage uit 2011: Overal 130 km/uur, als het aan de VVD ligt

Na de VVD-campagne voor ‘130’ en de gewonnen verkiezingen van 2010 verhoogde Rutte I in 2012 de algemene snelheidslimiet naar 130 km/u. Ook op 80 en 100 km-wegvakken ging de limiet omhoog. Zo zette minister Schultz van Infrastructuur en Milieu(!) met één pennestreek vijfentwintig jaar effectief snelhedenbeleid bij het grofvuil. Als belangrijkste ratio van nut-en-noodzaak van 130 noemde zij: ‘lekker doorrijden’, tijdwinst en ‘de beleving van de automobilist’. Zelden werd beleidsvernietiging zo cynisch en flinterdun onderbouwd. Die tijdwinst valt in de praktijk sterk tegen en is evenals rijplezier geen overheidstaak. Vrij naar Rutte: de overheid is geen geluksmachine, toch?

De negatieve effecten op brandstofverbruik, milieu en verkeersveiligheid werden door Rijkswaterstaat afgezwakt met te gunstige aannames in de effectberekeningen. Verkeersdeskundigen maakten gehakt van de ambtelijke onderbouwing van dit politieke stokpaardje van de VVD. Snelheidsverhoging zorgt wetmatig voor meer slachtoffers en emissies, die vermijdbaar zijn en strijdig met het voorzorgsbeginsel: vermijdbare vervuiling moet je voorkomen.

Verkeersveiligheid

Gemiddeld stoten auto’s bij 130 tien procent meer CO2 uit dan bij 120. Schultz verzweeg consequent de strijdigheid met het Kyoto-protocol en het klimaatbeleid. Haar argument, dat de auto’s schoner en zuiniger geworden zijn, rechtvaardigt niet de vervuiling te laten toenemen. De gevolgen voor de verkeersveiligheid waren bijkans nog erger, doordat het aantal verkeersdoden toenam van 570 in 2014 tot 621 in 2015. Juist op de ‘veilige’ snelwegen en op de 130-wegvakken steeg het aantal verkeersdoden. Zonder nader onderzoek wijten ministerie en Manifest Verkeersveiligheid dit aan bejaarde e-bikers en appende automobilisten, maar ze zwijgen over de desastreuze snelheidsverhogingen als oorzaak.

Lees ook deze NRC-factcheck: ‘130- en 120-kilometerwegen zijn even dodelijk’

Als er één kosteneffectieve klimaatmaatregel is die om meerdere dwingende redenen snel uitgevoerd moet worden, dan is het de verlaging van de 130 km-limiet. Helaas stelt het Regeerakkoord dat de limieten niet worden gewijzigd. Het is nu aan Mark Rutte om dit onzalige VVD-kroonjuweel af te schaffen. Het Klimaatakkoord is hét moment om de 120-limiet te reanimeren. Dan wordt ook zijn claim het ‘groenste kabinet ooit’ te zijn geloofwaardig.

    • Martin Kroon