En toen was de Amsterdamse Dam ineens een Dame

Tientallen activisten gaven Nederlandse straten en pleinen dinsdag een tweede naam: die van een vrouw. Te weinig belangrijke vrouwen worden op die manier geëerd, vinden zij.

Foto Judith Tielemans/Oneworld.nl

Tientallen Nederlandse straten hebben, naast hun originele naam, sinds dinsdag een tweede toevoeging: de Beyoncé Boulevard, de Mies Bouwmanstraat en Mary Wollstonecraftstraat. Feministische activisten verenigd als collectief ‘De Bovengrondse’ willen daarmee de aandacht vestigen op Nederlandse naamgeving van straten die volgens hen vooral in het teken staat van mannen. Dinsdagochtend brachten activisten op allerlei Nederlandse gevels nieuwe straatnaamborden aan, pal onder de originele naam.

Onder meer in Goes, Ede, Utrecht en Delft gingen ongeveer twintig vrouwen de straat op met vervangende naamborden. In tegenstelling van wat vaak wordt gedacht is het vernoemen van plekken naar belangrijke personen een relatief nieuwe praktijk. Zo werd de Amsterdamse Botermarkt in de negentiende eeuw omgedoopt tot het Rembrandtplein, nu een populair uitgaansgebied. Door middel van nationale helden werd een vorm van natievorming opgetuigd die Nederlandse burgers een collectief gevoel van trots en saamhorigheid moest geven. Het resultaat? Namen die oorspronkelijk verwezen naar de ligging of prominente bewoners, werden omgedoopt tot Amsterdamse straten vernoemd naar Vondel, Hooft en Helmer.

Voetstuk

Maar liefst 88 procent van de Amsterdamse straten, pleinen en lanen in Amsterdam is door de gemeente vernoemd naar een man, zo analyseerde De Correspondent in maart. Het platform bracht zo’n 5.400 straatnamen in de hoofdstad in kaart. 2.014 plekken werden vernoemd naar mensen, maar qua vernoemingen bleven vrouwen met 12 procent fors achter. Publicist en een van de initiatiefnemers van de actie Bregje Hofstede schrok van die percentages: “Het is zo’n groot verschil. Dat zegt iets over wie onze samenleving besluit op een voetstuk te plaatsen, wie we willen eren omdat ze ertoe doen.” Het onderzoek naar andere Nederlandse steden loopt nog, benadrukt Hofstede: “Maar toen wij zelf gingen turven, lijkt die verdeling landelijk ook scheef te zijn.”

Twitter avatar DeBovengrondse De Bovengrondse Eén ‘De Riemerstraat’ per stad is toch genoeg? Maken we van die tweede een Mien van Breestraat #meervrouwopstraat @GemeenteDenHaag #feminisme @deposthoorn https://t.co/170b4ExQiS

“Toch is het niet zo alsof vrouwen geen betekenis hebben gehad voor de geschiedenis”, zegt Hofstede. Zonder Bouwman bijvoorbeeld zou de Nederlandse televisie een icoon armer zijn geweest en zonder Wollstonecraft (beter bekend als Shelley) zou het monster van Frankenstein nooit een icoon zijn geworden in de populaire cultuur. Maar de actie gaat over meer dan het zichtbaar maken van al bekende vrouwelijke auteurs, wetenschappers en activisten, vindt Hofstede. Zo is er bijvoorbeeld ook aandacht voor in Nederland minder bekende namen zoals Tania Leon, een Zuid-Afrikaanse burgerrechtenactivist.

Het is Hofstede dan ook vooral te doen om representatie op straat: “Het is een weerslag van de politiek en de heersende orde. Zo veel vrouwen hebben betekenis gehad voor de geschiedenis, maar we zien ze niet terug. Ik stond hier ook lang niet bij stil, je kijkt namelijk zelden echt actief naar straatnamen. Maar zulke beeldvorming geeft je wel het gevoel dat de bijdrage van vrouwen er niet toe doet.”

Twitter avatar DeBovengrondse De Bovengrondse De kade in Goes is nu de #Beyoncé Boulevard, én de Bergweg met zijn vele middelbare scholen kreeg de naam van Kartinistraat, een prominente voorvechter van onderwijs voor vrouwen! #meervrouwopstraat #feminisme https://t.co/SYSkcWxp0h @GemeenteGoes @decorrespondent @ostrealyceum https://t.co/WGEZLzRJJH

‘Geen groot complot tegen vrouwen’

Op sociale media roept de actie gemengde reacties op; zo zou het protest symboolpolitiek zijn en sommige van de populairdere namen zouden verkeerd gekozen zijn. Hofstede is het daar niet mee eens: “Juist omdat straatnamen zo alledaags zijn, kom je er elke dag mee in aanraking. Naamgeving heeft daarmee een onderbewuste, maar sturende invloed.”

Volgens Hofstede is de actie bedoeld om de beeldvorming over belangrijke vrouwen in de geschiedenis en het heden bij te sturen: “Uiteindelijk gaat het om het grote verhaal van representatie van vrouwen in de samenleving. Die representatie heeft niet alleen met straten te maken, maar bijvoorbeeld ook met media. Het grootste deel van de experts in Nederlandse talkshows is man. We geloven niet in een samenzwering van straatnamencommissies of Nederlandse redacties. Het is geen groot complot tegen vrouwen. Maar er is meer aandacht nodig.”

In meerdere Nederlandse steden doopte De Bovengrondse dinsdag straatnamen om tot een vrouwelijke variant. Hieronder een selectie:

    • Maartje Geels