Betogende jongeren leggen hoofdstad Bangladesh plat na busongeluk

Scholierenprotesten

Een verkeersongeval in hoofdstad Dhaka is de aanleiding voor een reeks grootschalige protesten van jongeren. Die worden hardhandig uit elkaar geslagen door de politie.

Deelnemers aan de protesten in de hoofdstad Dhaka, zoals deze van zondag 5 augustus, zijn veelal studenten en scholieren. Foto Mohammad Ponir Hossain/Reuters

Tieners in met bloed besmeurde schooluniformen, journalisten die met stokken in elkaar worden geslagen. Traangas. Machetes. In Dhaka, de hoofdstad van Bangladesh, is een protest van tienduizenden scholieren en studenten tegen de chaotische en dodelijke verkeerssituaties in het land uitgelopen op gewelddadige confrontaties met de politie en vermeende aanhangers van de regering. En het einde is nog niet in zicht.

De protesten begonnen ruim anderhalve week geleden, nadat in Dhaka een bus bij een halte op een groep scholieren inreed. De chauffeur was aan het racen tegen een andere bus om als eerste bij de halte te zijn: een normaal tafereel in Bangladesh waar private ov-bedrijven fel concurreren. De chauffeur verloor de controle over het stuur. Twaalf kinderen raakten gewond, twee overleden.

Eerst waren het de schoolgenoten van de slachtoffers die de straat op gingen om gerechtigheid en strengere verkeersregels te eisen. Al snel sloten duizenden anderen zich bij de demonstraties aan. De scholieren, sommigen amper dertien jaar oud, legden de stad dagenlang grotendeels plat met geïmproviseerde controleposten waar auto’s en bussen werden stilgehouden en bestuurders naar hun papieren gevraagd. Zelfs ministers.

„Om te controleren of ze zich aan de regels hielden. Iets wat de politie nooit doet”, zegt de 19-jarige Tasnim. Ze wil via whatsapp best vertellen over haar deelname aan de protesten, maar alsjeblieft, niet met haar volledige naam erbij. „Dat is te gevaarlijk.”

Bewijs

Sinds dit weekend is de sfeer rondom de protesten omgeslagen. De politie, die de scholieren tot dan toe redelijk hun gang liet gaan, zette de afgelopen dagen traangas, waterkanonnen en, volgens sommigen, rubberen kogels in om de tieners uit elkaar te drijven. Daarbij geholpen door met stokken en kapmessen bewapende leden van een aan de regering gelieerde studentenorganisatie en vermeende knokploegen.

Tasnim krijgt het inmiddels via haar smartphone mee. Van haar ouders, die haar deelname aan de protesten eerst steunden, mag ze sinds zaterdag niet meer naar buiten. Via WhatsApp, Instagram en Facebook houden vrienden op straat haar nu op de hoogte. De vele foto’s en video’s die de demonstranten delen, deden de overheid dit weekend besluiten het internet tijdelijk dusdanig te vertragen dat iets uploaden ellenlang duurde.

Om de verspreiding van valse geruchten te voorkomen, was de verklaring. Tasnim heeft daar een andere opvatting over. „Wij plaatsen direct bewijs van wat er gebeurt.”

Ruim 150 mensen – scholieren, journalisten, toevallige passanten – raakten tot nu toe gewond. Een onbekend aantal mensen is gearresteerd. Onder hen Shahidul Alam, een gerenommeerde fotograaf en activist die zich vaker kritisch uitliet over de regering. Enkele uren voor hij werd opgepakt, vertelde Alam in een interview met nieuwszender Al Jazeera dat de protesten over veel meer gaan dan alleen strengere verkeersregels:

„Het gaat ook over onze banken die worden geplunderd, de media die monddood worden gemaakt, over de buitengerechtelijke moorden, de verdwijningen, omkoping, corruptie.”

Alam refereerde onder meer aan de omstreden ‘drugsoorlog’ die premier Sheikh Hasina in mei afkondigde en die volgens lokale mensenrechtenorganisaties al ruim tweehonderd mensen het leven zou hebben gekost.

Bekijk hieronder het interview dat fotograaf Shahidul Alam gaf, enkele uren voordat hij thuis werd opgepakt:

Ongelukkig

Voor de regering, die zich opmaakt voor verkiezingen in december, komt de kritiek op een ongelukkig moment. Evenals de scholierenprotesten, de tweede golf in enkele maanden tijd. In april gingen duizenden studenten de straat op uit protest tegen een quotum voor overheidsbanen dat vooral ten goede zou komen aan de achterban van de premier.

Hasina beloofde toen dat de quota zouden worden afgeschaft, maar kwam daar later – toen de protesten voorbij waren – weer op terug. De scholieren, die ditmaal negen eisen hebben geformuleerd (waaronder de doodstraf voor roekeloze chauffeurs en het aftreden van een minister die de protesten hypocriet noemde), zijn dat niet vergeten.

Activist en fotograaf Shahidul Alam, geflankeerd door politieagenten arriveert bij een rechtbank in Dhaka. Hij werd gearresteerd vanwege ‘provocerende opmerkingen’ over de regering.

Foto Munir Uz Zaman/AFP

„Met de dag worden mensen bozer”, zegt Nur Khan, een bekende mensenrechtenactivist uit de Dhaka. „Nu was een verkeersongeval de aanleiding voor een uitbarsting. Straks kan dat zomaar iets anders zijn.”

De angst zit er diep in, ook bij hem. „Kijk naar wat er met Alam is gebeurd.” Maandag maakte de politie bekend dat de fotograaf, die zelf ook werd aangevallen tijdens de protesten, wordt aangeklaagd onder een volgens velen draconische informatiewet: wegens het „verspreiden van antiregeringspropaganda” en „valse informatie over de protesten” op sociale media. Maximumstraf: veertien jaar.

„Dat bedoel ik”, zegt ook Tasmin, die nog altijd niet snapt hoe het zo uit de hand kon lopen. „We vroegen alleen maar om veiligere wegen.”

Met medewerking van Redwan Ridon vanuit Dhaka

    • Eva Oude Elferink