Vrouwen in Gaza moeten nu ook werken

Gazastrook

De slechte economie drijft steeds meer vrouwen de werkvloer op. Ook op eerder ondenkbare plekken.

Salwa Sorour, de eerste vrouwelijke buschauffeur van Gaza Foto Ashraf Amra/APAImages/Polaris

‘Of vrouwen bij ons ook een wapen kunnen dragen? Natuurlijk!” Abdelkader Sheikh el-Abied, de baas van het beveiligingsbedrijf, heeft net trots verteld hoe zíjn bedrijf de eerste vrouwelijke beveiliger van Gaza heeft. Met een bulderende lach: „Ze knijpen gewoon hun ogen dicht en schieten”. Hij maakt een schietgebaar achter zijn rug.

Zijn melige reactie tekent de onwennigheid van de conservatieve Gazaanse maatschappij met vrouwen in zogenaamde ‘mannenberoepen’. De benarde economische situatie in Gaza, waar 53 procent van de bevolking onder de armoedegrens leeft en 70 procent afhankelijk is van humanitaire steun, drijft steeds meer vrouwen de werkvloer op. Ook richting plekken waar dat voorheen ondenkbaar was: achter de kassa in het winkelcentrum of als karatetrainer. Volgens een rapport van het Palestijnse Bureau voor de Statistiek is 17 procent van de ingenieurs en 22 procent van de journalisten hier vrouw.

Lees ook de column van Carolien Roelants over de Gazastrook: Mensen hebben niets meer te verliezen in de Gazastrook

Beveiliging

Bij de Bank of Palestine lopen klanten in en uit met papieren en geld. Achter een tafeltje bij de ingang zit Reem Awni Sukkari (37) in haar grijze beveiligersuniform, met bijpassende hoofddoek. Ze geeft een man het plastic zakje met fruit terug dat hij moest afgeven, controleert de handtas van een vrouw. Een paar jaar geleden dacht Sukkari nog dat ze thuis zou blijven met de kinderen, zoals de standaard was in Gaza. Ze had twee zoontjes op de basisschool, haar dochtertje was net zes maanden oud. Maar haar man, zelf politieagent, haalde haar over om zich aan te melden voor een net gestarte opleiding veiligheidskunde. Als klein meisje wilde Sukkari al bij de politie.

Toen ze na haar opleiding niet meteen als politieagent aan de slag kon, besloot ze rond te gaan bij bedrijven en instellingen, zonder succes. Tot ze op een dag een bank binnenliep waar net een opstootje was ontstaan tussen twee vrouwelijke klanten. De mannelijke beveiliger stond erbij en keek ernaar – hij kwam niet in actie. „In onze cultuur is het not done om als man een vreemde vrouw aan te raken. Toen ben ik op hem afgestapt en heb gevraagd of het niet de hoogste tijd was om vrouwelijke beveiligers in het team op te nemen.”

Ik heb de bus wel eens met kinderen en al aan de kant gezet om iemand een lesje te leren

Salwa Srour, de eerste vrouwelijke buschauffeur van Gaza

Het kostte even om het beveiligingsbedrijf te overtuigen. Toen ze eenmaal was aangenomen, reageerde het personeel, de mannen én vrouwen, enthousiast. Dat geldt nog niet voor alle klanten. „Sommige jongens zeggen dat ik hen een kans op werk afneem, ze vinden dat vrouwen thuis horen te zitten”, zegt Sukkari. „Anderen willen niet gehoorzamen omdat ik een vrouw ben. Als ik ze vertel dat ik er ook voor hun eigen moeder, zus of echtgenote ben, snappen ze het meestal wel.”

Voor de eerste die iets doet, is het altijd het lastigst, zegt Salwa Srour (45). Ze weet waar ze het over heeft. Als eerste vrouwelijke buschauffeur van Gaza heeft ze de nodige negatieve reacties gehad. In Gaza is een vrouw op een fiets al een grote zeldzaamheid, laat staan een vrouw die een bus met kinderen rondrijdt. Dat Srour achter het stuur kroop, was niet bedoeld als feministisch statement. Met haar zus was ze een crèche gestart, en ze hadden een busje gekocht om de kinderen in op te halen en thuis te brengen. Toen de chauffeur van de schoolbus op een dag weer eens te laat kwam opdagen, besloot Srour zelf de kinderen thuis af te leveren. „In het begin draaide iedereen zich om als ik voorbij kwam, inmiddels zijn ze eraan gewend.”

Lees ook de analyse van correspondent Jannie Schipper over de demonstraties in mei 2018: 60 doden en 2700 gewonden voor een heel klein beetje lucht

Door de mannelijke chauffeur de laan uit te sturen, bespaart zij niet alleen kosten voor de crèche, maar kan ze ook haar hobby uitoefenen: op haar zestiende pakte ze al stiekem de auto van haar moeder om een rondje om het huis te rijden, terwijl haar zus op de uitkijk stond. Haar moeder was destijds een van de eerste vijf vrouwelijke autobezitters in Gaza. Mannen met commentaar kunnen rekenen op een stevig weerwoord van Srour. „Ik heb de bus wel eens met kinderen en al aan de kant gezet om iemand een lesje te leren”, zegt ze. Al is ze na al die jaren nog steeds de enige vrouwelijke buschauffeur, vrouwen op de werkvloer zijn allang geen bijzonderheid meer. „Ik kom steeds meer vrouwen tegen voor wie trouwen niet meer het eerste doel is”, zegt Srour. „Ze willen onafhankelijk zijn.”

Veel mannen kunnen niks doen

Op de Palestijnse universiteiten is het aantal vrouwelijke studenten al jaren hoger dan het aantal mannen. De economische noodzaak laat bovendien weinig keuze: wie kan werken, moet werken. „Bij de crèche komen dagelijks meisjes aan de deur die elk klusje willen aanpakken”, vertelt ze. „Ze moeten wel.” De VN schat dat van de ruim vijftienduizend gewonden bij de laatste serie demonstraties er zo’n veertienhonderd blijvend gehandicapt zijn geraakt. „De echtgenotes en zussen van al die jonge mannen die nu aan bed gekluisterd zijn of hun been zijn verloren, proberen nu de kost te verdienen, want de kinderen zullen toch moeten eten.”

Ondanks deze ontwikkelingen blijft de werkloosheid onder vrouwen in Gaza veel hoger dan die van mannen. De werkloosheid in Gaza ligt tegen de 50 procent, en onder vrouwen is dat zo’n 66 procent.

In Gaza is een vrouw op een fiets al een grote zeldzaamheid

Sinds Sukkari de aanzet gaf, komen ook bij het beveiligingsbedrijf regelmatig vrouwen om werk vragen. Het is bij één andere vrouw een succes gebleken.

Vandaag is het rustig bij de bank, maar als de sociale dienst heeft uitbetaald, of wanneer de ambtenaren hun salarissen ontvangen, is het een gekkenhuis. Dat zijn de leukste dagen, wat Sukkari betreft. „Ik houd van actie.” En dat wapen? „Ik had een taser, maar die heb ik weer teruggegeven”, zegt ze. „Als je met mensen om kunt gaan, heb je meestal geen geweld nodig. Het eerste wat we leren, is de-escaleren. Het gewelddadigste wat ik tot nu toe heb moeten doen, is iemands armen op haar rug draaien. Maar als het nodig is, weet ik zeker hoe ik een wapen moet gebruiken.”

    • Jannie Schipper