Opinie

Verkiezingen

Het nieuwe Zimbabwe bleek niet zo nieuw

De coup waarmee het Zimbabweaanse leger in november Robert Mugabe (94) voor Emmerson Mnangagwa (75) inruilde, mocht van de regerende Zanu-PF officieel geen coup heten. De verkiezingen waarmee Mnangagwa afgelopen week hoopte zijn machtsovername internationaal te legitimeren, mogen van de oppositie geen verkiezingen heten. MDC-leider Nelson Chamisa (40) noemde ze frauduleus en claimde nog voor de officiële uitslagen bekend waren vergeefs de winst. Het door Mnangagwa bejubelde „nieuwe begin” voor Zimbabwe lijkt zo zorgwekkend veel op het recente verleden.

Nadat de kiescommissie eerder vorige week had aangekondigd dat Zanu-PF een ruime meerderheid van de zetels in het parlement had behaald, kwamen vrijdagochtend de uitslagen van de presidentsverkiezingen. Met net iets meer dan de helft van de stemmen had Mnangagwa volgens die cijfers precies genoeg om een tweede ronde te voorkomen. De voormalige wapenbroeder van Mugabe, bijgenaamd ‘de krokodil’, heeft zich de laatste maanden gepresenteerd als democraat en economisch hervormer. De charismatische Chamisa, pas veertig jaar oud, zou na een succesvolle campagne waarin hij duizenden mensen op de been kreeg op 44 procent zijn blijven steken.

De historische verkiezingsdag – voor het eerst in 38 jaar was Mugabe geen kandidaat – verliep vredig. Maar hoewel Chamisa en andere oppositiekandidaten redelijk vrij campagne hebben kunnen voeren, kwamen internationale waarnemersmissies met kanttekeningen. Overheidsgeld zou gebruikt zijn om stemmen te kopen, ZANU-PF had een te grote greep op (lokale) media en de kiescommissie was geen toonbeeld van transparantie. Toch kwamen samenwerkende ngo’s van het Zimbabwe Election Support Network op een uitslag die dicht bij de officiële ligt.

Het door Mnangagwa bejubelde ‘nieuwe begin’ voor Zimbabwe lijkt zorgwekkend veel op het recente verleden

Bij verkiezingen die moesten aantonen dat Zimbabwe na het vertrek van Mugabe veranderd zou zijn, is het moeilijk te begrijpen dat leger en politie voor het oog van de internationale media met geweld reageerden toen oppositieaanhangers teleurgesteld de straat op gingen. Ten minste zes mensen kwamen om het leven toen zij het vuur openden. De oproerpolitie probeerde enkele dagen later een persconferentie van de MDC op te breken. De reactie van president Mnangagwa op beide incidenten roept serieuze vragen op over wie er in Zimbabwe werkelijk de macht heeft: hij of het leger. Mnangagwa veroordeelde het optreden van de veiligheidstroepen en suggereerde dat ze naar eigen goeddunken gehandeld hadden. Hij beloofde onafhankelijk onderzoek.

Hij kon niet anders. Mnangagwa kreeg de laatste maanden, ondanks zijn nauwe betrokkenheid bij moordpartijen op de oppositie in de jaren tachtig, van het Westen het voordeel van de twijfel. Hij beloofde de vrijwel tot stilstand gekomen Zimbabweaanse economie te hervormen en paaide investeerders met de garantie dat eigendomsrechten na landonteigeningen en nationalisaties weer veilig zijn. Dat is belangrijk, want Zimbabwe blijft ook na jaren wanbeheer een land met grote potentie. Bij gebrek aan werkgelegenheid zijn miljoenen goed opgeleide Zimbabweanen de laatste jaren naar elders uitgeweken.

Maar in het door Mnangagwa beloofde tijdperk van „vrijheid en democratie” heeft een met scherp op de eigen bevolking schietend leger geen plaats. Na de militaire staatsgreep van vorig jaar miste hij zo zijn kans om zijn eigen geloofwaardigheid internationaal te versterken. Het nieuwe Zimbabwe, waar miljoenen Zimbabweanen hun hoop op gevestigd hadden, bleek niet zo nieuw als hij deed geloven.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.