Opinie

    • Carolien Roelants

Sancties brengen Iran een oneindig lange hete zomer

Iraniërs gaan dagelijks de straat op om te protesteren tegen hun economische ellende. Herstelde sancties verergeren de situatie, schrijft Carolien Roelants.

Iraniërs protesteren in Teheran tegen de snelle ontwaarding van de rial. Foto AP

Vandaag – tenminste als u deze column op 6 augustus leest – worden de eerste Amerikaanse sancties weer van kracht die in 2015 onder het nucleaire akkoord met Iran waren opgeschort als tegenprestatie voor Iraanse nucleaire concessies. President Trump wil niks van dat akkoord weten, al is er geen bewijs van Iraanse schendingen. Iran mag vanaf nu onder andere geen dollars meer kopen, of staal of auto-onderdelen. En de wereld geen rials. Amerikanen mogen geen Perzische tapijten meer aanschaffen (de Chinese imitatie mag wel) of pistachenoten. Een heel gemis, denk ik, want dat zijn echt de beste in de wereld.

Europa wil niet van het nucleaire akkoord af, maar een heleboel grote Europese bedrijven hebben zich al uit Iran teruggetrokken uit angst voor enorme Amerikaanse boetes, want de sancties gelden ook derde partijen. Siemens bijvoorbeeld, Peugeot en Total. Amerika is de politieman van de wereld, en Amerika wil Iran vermorzelen, zei althans minister van Buitenlandse Zaken Pompeo.

Lees ook: Waarom stapt Trump uit de Iran-deal? De belangrijkste vragen over het nucleair akkoord

Amerikaanse machthebbers verzekerden tegelijkertijd dat het niet de bedoeling is met de „zwaarste sancties ooit” het Iraanse volk te beschadigen – het enige doel is de ayatollahs af te brengen van hun „kwaadaardige activiteit”. En te helpen een normale regering te worden, zeiden ze. Zoiets als Saoedi-Arabië, waar iedereen die een beetje kritiek op de kroonprins/ sterke man heeft in de gevangenis verdwijnt? Ik vraag het maar.

Hoe dan ook. Als je Iran wilt vermorzelen, zie ik niet hoe je het volk gaat sparen. En dat gebeurt ook niet.

Het volk wil liever niet vermorzeld worden en gaat de straat op om te protesteren tegen lage lonen, groeiende werkloosheid, geldontwaarding, corruptie en tekort aan drinkwater. Kortom tegen het economische Armageddon – overigens allereerst het resultaat van Teherans wanbeleid, versterkt door de nawerking van oude sancties en het pre-effect van de nieuwe. Afgelopen december haalden dergelijke protesten het wereldnieuws, inclusief hoopvolle speculaties dat het regime het veld zou ruimen. Nu protesteren haast dagelijks overal boze Iraniërs, maar gek genoeg lees of zie je er nu weinig over in de media.

Op zich vormen ze ook geen acute bedreiging voor het regime. Dat heeft genoeg politie en andere ordehandhavers die bereid zijn demonstranten naar huis te sturen, of erger, te slaan als dat nodig is. En voorlopig zijn er geen aansprekende protestleiders of een aanstekelijke leus behalve „Dood aan de dictator”. Nauwelijks een opmaat naar een seculiere democratie, reden waarom de middenklasse ook niet meedoet. Maar wat niet is, kan komen en het is duidelijk dat het regime geen notie heeft hoe het de crisis moet aanpakken, laat staan oplossen.

Wat moet het verleidelijk zijn om op Trumps uitnodiging in te gaan en met hem over een nieuw akkoord te gaan onderhandelen! Zie Trump en Kim Jong-un; je hoeft niet eens echte concessies te doen. Maar de destructieve revolutionaire eigenzinnigheid van de Iraanse leiders maakt dat onmogelijk. Althans openlijk. Er zijn geruchten over indirecte contacten via Oman, over terugtrekkende bewegingen in Syrië en over Iraanse hulp om een oplossing voor de oorlog in Jemen te bereiken.

Maar zo’n uitkomst zou me verbazen. Op 4 november volgt de tweede sanctieronde. Dan worden met name de bankensector en Iraanse olie-export mikpunt. China en Rusland willen daaraan niet of nauwelijks meewerken, maar daarmee komt Iran nog niet uit de put. De hete zomer gaat nog lang duren.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.
    • Carolien Roelants