NRC checkt: ‘Komkommertijd bestaat niet’

Dat stond in de nieuwsbrief van Paul van den Bosch, hoofdredacteur van AD Regio.

Mensen genieten op het strand van Scheveningen. Komkommertijd? Foto Robin Utrecht

De aanleiding

Volgens de traditie zitten nieuwsmedia nu midden in de komkommertijd: de periode waarin journalisten noodgedwongen maar over gekke dieren en ander frivool nieuws schrijven om de kranten te vullen. Maar, schrijft Paul van den Bosch, hoofdredacteur van AD Regio in een nieuwsbrief: „‘Komkommertijd, die bestaat niet’, zei een van mijn vroegere hoofdredacteuren altijd. Dat is een uitvinding van journalisten die ’s middags vroeg op het strand willen liggen.” We checken of het klopt: bestaat de komkommertijd niet?

Waar is het op gebaseerd?

Eerst: wat is komkommertijd? Van Dale definieert het als de ‘slappe tijd in de journalistiek’. In het Engels wordt komkommertijd silly season genoemd. Volgens het woordenboek Webster is silly season ‘een periode, vooral in de late zomer, waarin de massamedia zich vaak focussen op triviale en frivole onderwerpen, bij gebrek aan groter nieuws’.

En, klopt het?

Er is in de zomer minder ‘institutioneel nieuws’. Politiek Den Haag en Brussel zijn met reces, de meeste landen houden geen verkiezingen in de zomer en er komen minder rapporten of onderzoeken uit. Dus is er opeens ruimte voor berichten over poema’s op de Veluwe, toch?

Maar er zijn meer mensen die zeggen dat komkommertijd niet bestaat. Jean-Pierre Geelen, ombudsman van de Volkskrant, schreef vorig jaar dat komkommertijd fictie is. Dat instanties op vakantie zijn, biedt volgens hem juist kansen. Bovendien: „In de slag om aandacht en tijd volstaat de loze landerigheid niet langer.” Hij ziet in de zomerkranten van nu „achtergrond, inhoud en urgentie”.

Aan de telefoon licht Geelen verder toe: „Ook zonder de instituties gebeurt er natuurlijk genoeg in de wereld.” Toch ziet hij hier en daar nog wel komkommerig nieuws in de kranten. „Stukken met tips voor wat je wel en niet moet doen op warme dagen. Dat zou twintig jaar geleden nooit in de krant hebben gestaan.”

We duiken het archief in, en, inderdaad, in de zomer van 1998 hadden we geen verhalen over het weer. Nu was dat een nieuwsrijke zomer met onder meer de formatie van Paars II en de Clinton-affaire met Monica Lewinsky, en er was ook geen sprake van extreem weer. Maar ook in de wat rustigere zomer van 1997 geen grote verhalen over het weer in NRC. In de categorie komkommertijd was er toen wel een wekelijkse rubriek waarin correspondenten naar het strand gingen en daarover schreven, een jaar later opgevolgd door eenzelfde soort rubriek – maar dan op het terras.

De Britse journalist Oliver Burkeman vindt juist dat het tegenwoordig het hele jaar door komkommertijd is. Hij schreef in 2013 in The Guardian dat we sinds internet bestaat dagelijks worden overspoeld met grapjes, blunders en schattige diertjes, het is altijd silly season.

Mediasocioloog Peter Vasterman heeft een iets andere definitie van komkommertijd. „In de zomer krijgen onderwerpen aandacht die in een andere periode geen nieuws zijn. In die zin bestaat komkommertijd wel degelijk.” De hoge temperaturen van de afgelopen weken hadden volgens Vasterman niet zo veel aandacht gekregen als er een grote nieuwsgebeurtenis had plaatsgevonden.

Komkommertijd duurt zolang er niets gebeurt. NRC begon in de zomer van 2014 een serie over Rotterdam-Zuid. Niet erg frivool, maar wel een zomerserie. Toen op donderdag 17 juli in Oekraïne de MH17 neerstortte, ging daar alle aandacht naar uit. De serie werd gestaakt.

En zie eens wat er de afgelopen 25 jaar de komkommertijd doorbrak: de eerste Golfoorlog (1990), de Augustusstaatsgreep in Rusland (1991), Srebrenica (1995) en, korter geleden, de aanslagen in Londen (2005) en opstand in Egypte (2013).

Conclusie

Er is in de zomer minder nieuws en dus is er meer ruimte voor onderwerpen die anders de krant niet halen. Dat is komkommertijd, maar dat duurt maar zolang er weinig gebeurt. We beoordelen de bewering als grotendeels onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Diederik Huffels