Opinie

#MeToo

Gaat dirigent Gatti ten onder, dan komt dat door zijn eigen gedrag

Het Concertgebouworkest heeft verstandig gereageerd op de klachten over grensoverschrijdend gedrag van chef-dirigent Daniele Gatti. The Washington Post publiceerde een onderzoek naar seksueel machtsmisbruik in de muziekwereld, door concertmeesters, dirigenten, conservatoriumdocenten en een Franse operaregisseur. Ook Gatti werd beschuldigd. Er volgden klachten over hem van vrouwen in eigen huis. Men liet zich niet verleiden overhaast te reageren. Stichtingsbestuur en management kwamen, na een radiostilte van een week, met een hard oordeel. Gatti is per direct ontslagen – met de eerstmogelijke einddatum in 2020 in zicht, onder dreiging van een juridische procedure van zijn kant wegens laster en met gevaar voor de reputatie van het orkest want er moeten te elfder ure voor komend seizoen op hoog niveau vervangende dirigenten worden geregeld. Niets is zeker, weinig is bekend, maar het lijkt erop dat deze dirigent onvergeeflijk heeft gehandeld.

NRC vatte dit besluit, net als verschillende andere media, samen als: „ Gatti [ging ten onder] aan #MeToo”. Maar die hashtag valt niets aan te wrijven. Als dirigent Gatti ten onder gaat, dan is dat te wijten aan zijn eigen gedrag. #MeToo is een protestbeweging die zich sterk maakt voor ieders recht om niet te hoeven zwijgen over seksueel machtsmisbruik. Het gaat niet over wraak of ondergang, maar over het recht op een veilige omgeving, op de werkvloer, overal.

Recent kregen machtige, vaak beroemde mannen uit de wereld van kunst, entertainment, sport en de kerk te maken met vrouwen en mannen die hun eenrichtingsavances niet langer accepteerden. Door #MeToo gesteund wisten ze hoe ze zich konden verzetten, namelijk door zich uit te spreken. Bewijzen kunnen ze niets, directe getuigen zijn er zelden. De kracht ligt in het getal. Is er één klacht dan betekent dat niets. Spreken meer mensen zich uit over het seksueel opdringerige gedrag van dezelfde persoon, dan verraden ze een patroon. Bovendien kunnen ze op die manier moeilijker worden genegeerd of gekleineerd. De Amerikaanse oud-filmproducent Harvey Weinstein zou de eerste zijn wiens wangedrag op deze manier is aangekaart en afgeslagen, vorig jaar oktober. Maar acteur Bill Cosby ging hem voor.

Lees ook de analyse: Hoe moet Concertgebouworkest verder na het ontslag van Gatti?

Dirigent Gatti ontkent de klachten. Hij bood via een pr-bureau zijn excuses aan, mochten er vrouwen zijn die zich door hem niet respectvol bejegend hadden gevoeld. Dit kan oprecht zijn. Maar het is onbeheerst naïef. Gatti had zich kunnen realiseren dat zijn positie meer vroeg dan talent en kennis. Hij weet dat overwicht een vereiste is om een orkest goed te leiden. Autoritair gedrag kan noodzakelijk zijn. Maar macht is geen vrijbrief om over grenzen te gaan.

Er wordt gewaarschuwd voor de schandpaal. Maar juist wie de moed opbrengt om „me too” te zeggen en te getuigen van geleden wangedrag, kan erop rekenen routineus beschuldigd te worden van leugens of overdreven verhalen. Zij of hij zal haar of zijn openhartigheid telkens opnieuw moeten verdedigen. Zo stellen de advocaten van Harvey Weinstein nu dat het proces tegen hun cliënt moet worden gestopt, aangezien een vrouw die door hem verkracht zou zijn, daarna vriendelijke mailtjes naar hem stuurde. Alsof dat verkrachting uitsluit. En alsof er niet nóg tientallen vrouwen zijn met vergelijkbare beschuldigingen tegen hem.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.