AI is géén Terminator, en andere waardevolle lessen

Cursus Gewone mensen weten te weinig van kunstmatige intelligentie, vond de Finse overheid. En dus maakten ze een gratis online-cursus. Een Nederlandse variant komt eraan.

Illustratie Tomas Schats

Zelfrijdende auto’s, robots die pakketjes klaarmaken en suggesties voor nieuwsberichten op Facebook. Artificiële of kunstmatige intelligentie (AI) is overal om ons heen en bepaalt steeds vaker hoe we de wereld waarnemen. Maar wat begrijpen we eigenlijk van de technologie die hiervoor wordt gebruikt? Véél te weinig, vond de Finse overheid en dus werd Teemu Roos, hoogleraar computerwetenschappen aan de universiteit van Helsinki, gevraagd daar verandering in te brengen. Roos had wel een idee: als hij de AI-cursus die hij zijn studenten gaf nu eens omvormde tot een toegankelijke online-cursus die iedereen gratis kon volgen? Zo geschiedde. In een paar maanden tijd herschreef Roos de cursus en ontwerpbureau Reaktor investeerde pro deo tussen de een en twee ton om er een online ‘leerervaring’ van te maken. Dat werd Elements of AI die sinds half mei online staat. Het doel? Zorgen dat alle Finnen de basisprincipes van AI snappen.

Volgens Roos bestaan er allerlei vooroordelen over AI. Een veelgehoorde is dat AI een entiteit is met een eigen bewustzijn, legt hij uit. Zoals supercomputer Watson van IBM. Het is schadelijk voor het imago van AI dat zo’n computersysteem een eigen naam krijgt, vindt Roos. „Daardoor denken mensen dat Watson een persoonlijkheid heeft. Dat hij ziektes kan voorspellen of een quiz op kan lossen. Het staat ver van de realiteit af.” Roos’ cursus die „iedere oma moest kunnen begrijpen”, moet daar verandering in brengen.

Het programma is opgedeeld in zes hoofdstukken die je met een tijdsinvestering van 5 à 10 uur per week binnen zes weken moet kunnen afronden. Na de cursus kun je onder meer uitleggen wat wel en niet AI is, begrijp je waarom machine learning-technieken gebruikt worden en snap je wat een neuraal netwerk is. Heb je meer dan 90 procent van de vragen goed beantwoord, dan krijg je een officieel certificaat van de universiteit van Helsinki.

In eerste instantie was het voornaamste doel om op deze manier de Finnen bij te scholen, maar de cursus in het Engels en voor iedereen toegankelijk. Kwam de eerste week 80 procent van de deelnemers nog uit Finland, ondertussen is de helft van de inschrijvingen, meer dan 72.000, uit landen van over de hele wereld. Een Finse versie kom uit de in herfst, zegt Roos.

De best geschoolde AI-burgers

Op de vraag of hij al iets over het succes kan zeggen, antwoordt Roos voorzichtig positief. „De cursus is onderdeel van een breder AI-programma waarin de overheid flink investeert. Met de verwachting dat de Finnen straks de best geschoolde AI-burgers in de wereld zijn, dat het de industrie een boost geeft en internationaal talent aantrekt.”

Het is bovendien, zegt hij, een cadeau van Finland aan de wereld, zeker aan de landen met slechte toegang tot het hoger onderwijs. Het aantal deelnemers loopt nog steeds op.

Het is niet voor niets dat juist dit onderwerp zo populair is, denkt Roos. Want er zijn ook wel andere thema’s te verzinnen die zich lenen voor zo’n nationale cursus. Klimaatverandering bijvoorbeeld. „Net zo’n belangrijk thema als AI”, beaamt Roos. „Het verschil is alleen dat het grote publiek beter op de hoogte is van de basisideeën achter klimaatverandering. Die worden in krantenartikelen ook steeds opnieuw genoemd.”

Bij AI is dat anders. „Nieuws over AI gaat vaak over de gevolgen ervan of over specifieke toepassingen, maar er wordt zelden uitgelegd wat onder de motorkap precies gebeurt.” En het zou, voegt Roos toe, ook helpen als er niet altijd illustraties van breinen, Terminator of robots bij elk verhaal staan.

Nederlands initiatief

In Nederland is ondernemer Jim Stolze, eigenaar van AI-platform Aigency, zó enthousiast over het idee dat hij meteen aan de slag ging met een Nederlandse variant op de Finse cursus. „In Nederland heeft iedereen een mening, maar weinig mensen hebben zich echt ingelezen over dit onderwerp. AI is niet meer te stoppen, dus het is belangrijk dat mensen de juiste kritische vragen weten te stellen.”

Ook Stolze vindt dat AI vaak wordt neergezet als iets abstracts of magisch. „Mensen noemen het een hype, of iets engs waar we vandaan moeten blijven. Maar we zijn al halverwege de achtbaan, je kunt niet meer uitstappen.”

Lees ook: De Formule - Hoe algoritmes ons dagelijks leven bepalen (NRC, 10 april 2018)

Toen Stolze in Het Financieele Dagblad opperde om zo’n nationale cursus ook in Nederland op te tuigen, ontplofte zijn mailbox, vertelt hij. „Bijna alle universiteiten boden aan te helpen en meerdere bedrijven lieten hem weten dat ze zo’n cursus aan al hun medewerkers wilden aanbieden.” De Nederlandse versie, eveneens gratis, moet in oktober live gaan, al wordt die wel anders dan de Finse. Stolze: „De Finse versie is erg tekstueel, ik zie Nederlanders niet van zulke lange lappen tekst lezen. Wij willen een aantal videocolleges toevoegen waarin experts met elkaar in gesprek gaan.” Want als Stolze als initiatiefnemer van de TedX-lezingen in Nederland iets heeft geleerd, is het wel wat de kracht video is, zegt hij.

Eén van de experts die zijn medewerking heeft toegezegd is Max Welling, hoogleraar machine learning aan de Universiteit van Amsterdam. „We zaten hierop te wachten”, zegt Welling. „Er is nog een hoop digibetisme in Nederland, terwijl AI ons op allerlei manieren beïnvloedt. Kijk naar schandalen rond Facebook en Cambridge Analytica [de gelekte data van Facebook is vermoedelijk gebruikt AI-modellen te bouwen om zo de Amerikaanse verkiezingen te beïnvloeden, red.].”

Een goed opgeleide bevolking die begrijpt hoe algoritmen meningen en gedrag kunnen beïnvloeden is volgens Welling dan ook een voorwaarde voor een goed functionerende democratie. Zo zou onder meer de nieuwe privacywet volgens Welling een goed onderwerp voor de cursus zijn. „Over die wet is nog veel verwarring. Er staat bijvoorbeeld in dat een nieuw algoritme zichzelf altijd moet kunnen uitleggen. Als de bank jou een lening weigert op basis van een algoritme, mag je dus vragen waarom. Dat moeten mensen weten! Maar je hebt er wel een bepaalde kennis voor nodig over hoe die systemen werken.”

Hoe uitgebreid kan het zijn?

Toch is het de vraag hoe diep je kunt gaan met zo’n online cursus. Er bestaan al langer uitgebreidere varianten, onder meer bij leerplatformen MIT en Udacity erg duur zijn (respectievelijk 2.500 dollar en 1.000 dollar). Volgens de Finse hoogleraar Roos moeten mensen zich echter niet blind staren op cursussen van onderwijsinstellingen met een prestigieuze naam. „Toevallig ging de allereerste online cursus in 2006 óók over kunstmatige intelligentie; die werd ontwikkeld door de University of Stanford en had 165.000 deelnemers. Men dacht dat het een totale revolutie van het hoger onderwijs teweeg zou brengen. Alleen, die kwam niet.”

De Finse hoogleraar wijst erop dat er sindsdien niets wezenlijks is veranderd. „Bijna alle online-cursussen zien er hetzelfde uit: ze bestaan uit video’s met pratende experts. En iedereen kopieert dat, maar wij dus niet.” Een ander punt waarin zijn cursus afwijkt: AI-cursussen gaan altijd over programmeren. „Maar je hoeft niet te kunnen programmeren om de basis van AI te snappen.”

Daar is Stolze het mee eens. „Het gaat er niet om dat iedereen straks AI-ontwikkelaar wordt, als mensen maar weten wat AI wel en vooral ook wat het niet is.” Stolze volgde eerder een online cursus over AI van MIT waarvoor hij 2.500 dollar betaalde. „Ik zag een aantal dingen daarvan terug in de Finse versie, waardoor ik wist dat die een goed niveau had.” De Nederlandse variant zal van vergelijkbaar niveau zijn, maar qua inhoud meer de nadruk leggen op de ethische kant, zegt Stolze. „Wat betekent AI in de praktijk voor jouw leven, en hoe zorg je dat je onbeperkt houdbaar blijft?” Als je daarna nóg meer wilt weten, kun je terecht bij Coursera of Udacity. „Moet je eens kijken wat je dan ineens waard ben op de arbeidsmarkt.”

De Amerikaanse publieke omroep PBS heeft een 41-delige Crash Course Computer Science op YouTube, met onder meer aandacht voor het ontwerp van algoritmes, machine learning, de ‘persoonlijkheid’ van computers en spraakherkenning.

    • Christel Don