Foto Gabriel Osorio

Paula loopt met een tas vol geld door de steile steegjes, maar kan niets kopen

Correspondent Nina Jurna volgt sinds 2016 Paula Navas en haar dochters in Venezuela. Ze eten tegenwoordig nog maar een paar keer per week.

Er hangt een indringende geur in het huisje van Paula Navas. Door de crisis in Venezuela is er al weken geen water, het toilet doorspoelen gaat niet en om kleren te wassen moet ze water kopen, wat kostbaar is. Door dagenlange stroomuitval is het kleine beetje eten in haar koelkast bedorven. Paula, een alleenstaande moeder van eind veertig, woont met haar acht dochters in Petare, de grootste sloppenwijk van de Venezolaanse hoofdstad Caracas. Meer dan honderdduizend Venezolanen wonen hier in kleine huisjes, opeengepakt tegen het uitgestrekte Avila-gebergte.

Lees ook: Een kop koffie kost in Venezuela nu meer dan een miljoen bolivar

Ik ontmoet de hartelijke Paula en haar beeldschone dochters voor het eerst in 2016, tijdens een reis naar Venezuela om de economische crisis te verslaan. Overdag werkt ze als assistente bij het lokale stadsdeelkantoor. ’s Avonds maakt ze huizen schoon van rijke mensen. Haar dochters staan na schooltijd in lange rijen voor supermarkten, waar door schaarste steeds minder levensmiddelen te vinden zijn. Tijdens ieder volgend werkbezoek aan Venezuela ontmoeten we elkaar. Naarmate de crisis in Venezuela grotere vormen aanneemt en het land verder instort, wordt Paula’s leefsituatie alsmaar schrijnender. Overleven dreigt onmogelijk te worden.

„Voor deze hoeveelheid geld kan ik niet eens een pak rijst kopen.” Paula zwaait met grote stapels bankbiljetten, een paar miljoen bolivar, maar omgerekend nauwelijks een dollar waard. Samen met haar kleindochter Sofia (5) loopt ze met de tas vol geld door de smalle, steile steegjes richting haar vriendin die een kleine kruidenierszaak runt in de sloppenwijk. Kip is te duur, dat hebben ze in huize Navas al bijna een jaar niet gegeten.

Foto Gabriel Osorio
Foto Gabriel Osorio
Foto Gabriel Osorio

Eten doen ze sowieso maar een paar keer per week, net als de meeste Venezolanen, die vanwege de crisis gemiddeld meer dan 10 kilo zijn afgevallen. Paula en haar dochters eten soms niet meer dan wat droge arepa’s (gebakken maïsbroodjes) en met alles doen ze heel zuinig. In haar kast ontdek ik crackers die ik bij een eerder bezoek meebracht. Dochters Darlin en Yenifer gillen als ze de koffer vol boodschappen uitpakken en er rijst, bonen, blikjes vis, zeep, toiletpapier en pakken maandverband uit halen. „Eindelijk weer echt maandverband!” Door de schaarste improviseren de Venezolaanse vrouwen met vochtige doeken en washandjes als ze menstrueren, maar door een tekort aan zeep en waspoeder is wassen ook een probleem geworden.

Paula straalt als ze de tubes tandpasta uit de koffer haalt. „Soms kauwen we op zoete bladeren die verderop in de wijk groeien om onze mond te verfrissen.” Met moeite lukte het me de volle koffer door de Venezolaanse douane te krijgen. Controles worden steeds strenger en teveel spullen meebrengen wekt argwaan. „Dit is allemaal voor eigen gebruik” zei ik poeslief tegen de norse Venezolaanse militair die mijn bagage doorzocht en me streng ondervroeg.

Is er kans op verandering in Venezuela? De vijf scenario’s voor het land

Medicijnen zijn schaars

Tijdens een bezoek vorig jaar sprak ik met Paula af bij de ingang van de sloppenwijk. Ze was zwaar vermagerd, zag ik al vanaf een afstand en haar voorheen zo sprankelende energieke ogen stonden grauw en hard. Toen we elkaar begroetten barstte ze in tranen uit. „Mijn dochter is overleden. Ze is gestorven in het ziekenhuis. Er was geen insuline meer te vinden, medicijnen zijn schaars door de crisis.”

Dochter Aldeny, 22 jaar, leed al langer aan suikerziekte en was met spoed opgenomen in het ziekenhuis. Terwijl Paula stad en land afzocht naar insuline diende een onbekwame overheidsarts Aldeny een totaal verkeerd medicijn toe. Aldeny kreeg een hevige allergische reactie, raakte in coma en overleed. Paula vermoedde dat er opzet in het spel was. „Ze weten in het ziekenhuis dat ik een tegenstander ben van president Nicolás Maduro. In dit land worden tegenstanders uitgeschakeld, het is een totale dictatuur.” Boos en verdrietig veegde ze de tranen van haar gezicht.

In mei stelt de autoritaire president Nicolás Maduro zijn herverkiezing veilig voor nog eens zes jaar. De inflatie neemt extreme vormen aan en in huize Navas hakt de crisis er nog dieper in. Dochter Erika is noodgedwongen gestopt met de universiteit en is gaan werken, want er is meer geld in het gezin nodig.

Foto Gabriel Osorio
Foto Gabriel Osorio

Karla, de oudste dochter maakt verwoede plannen om het land te ontvluchten. Sinds 2014 zijn ruim 2,5 miljoen wanhopige en hongerige Venezolanen het land ontvlucht voornamelijk naar buurlanden Colombia en Brazilië of ze steken in gammele bootjes de Caraïbische zee over richting de eilanden Curaçao en Aruba. „Als ik ergens anders een nieuw leven kan opbouwen en werk vind, laat ik mijn moeder en zusjes overkomen en beginnen we met z’n allen opnieuw”, zegt Karla.

Paula’s dochters ontdekten bij toeval in het huisje een envelop met een medische uitslag, weggestopt tussen stapels oude tijdschriften. Er is een tumor gevonden in Paula’s darmen en ze moet zo snel mogelijk behandeld worden. Ze had de uitslag voor haar dochters verborgen om ze niet ongerust te maken. Door de crisis zijn behandelingen tegen kanker steeds moeilijker. Medicatie is schaars en veel zeer goede specialisten vluchten massaal het land uit, „Je moet snel naar de specialist, wacht niet langer”, zegt dokter Verónica Giannon de volgende dag als ze Paula opnieuw doorverwijst. De humanitaire crisis in het land is dan wel uitzichtloos, Paula heeft haar dochters om voor te vechten.

Foto Gabriel Osorio

    • Nina Jurna