Recensie

IJzingwekkende monoloog van vrouw aan het front

Theater

Elsie de Brauw speelt een vrouw die soldaten vervoert tijdens de Eerste Wereldoorlog. Terwijl ze met gewonde jongens sleept, vraagt ze zich af wat een heldenontvangst nog voor deze getraumatiseerde jongens zal betekenen.

Foto Jean Philipse

In de Eerste Wereldoorlog werkten naast de mannen, die de loopgraven doorploegden, ook vrouwen. Zij verzorgden de zieken of vervoerden de gewonden. Verboden gebied: Vrouw in Niemandsland gaat over zo’n vrouw, Nell (Elsie de Brauw), die zich vrijwillig heeft aangemeld om haar land te dienen. Ze haalt de verminkte lichamen van jongens op, die zich halfdood hebben gevochten aan het front. Ondertussen denkt ze aan het gewone leven, dat angstaanjagend ver weg lijkt. Als ze met een busje vol schreeuwende mannen door de nacht rijdt, vraagt ze zich af: „Verwachten ze echt dat ik hierna weer gewoon ga borduren?”

Erwin Mortier schreef de monoloog, die in 2015 eenmalig werd opgevoerd op een Belgische herdenkingsbijeenkomst. Hij baseerde zich op (dag)boeken en brieven van vrouwen die de Grote Oorlog meemaakten. In de rauwe, harde tekst deinst Mortier er niet voor terug om leed beeldend te omschrijven. De Brauw speelt Nell, in regie van Johan Simons, beheerst met korte explosies van emotie. Haar woorden knallen als mitrailleurschoten over het toneel, om daarna weer bedachtzaam te fladderen. De horror lijkt haar nauwelijks nog te raken en de zinloosheid van de oorlog dringt zich aan haar op. Bij thuiskomst zullen de jonge soldaten als helden worden onthaald, maar wat betekent dat nog voor deze getraumatiseerde slachtoffers?

Als Nell een jonge soldaat ontmoet, verliest ze zich in zijn vrolijkheid, omdat ze weet dat die snel zal verdwijnen. „Een groentje. Daarom lachen zijn ogen nog.” Ze weet dat óók hij gewond zal raken, zijn onschuld zal verliezen, als het geen arm zal zijn. Met een bijna gewelddadige overgave klampt ze zich aan hem vast - wanhoop die de soldaat voor liefde verwart.

In de ijzingwekkende monoloog, die ruim een uur duurt, wisselt De Brauw krachtig tussen alle emoties en personages. Langzaam wordt duidelijk hoezeer het front en de wereld thuis uit elkaar zijn gedreven. Ouders offeren hun zonen met liefde aan de loopgraven en scheppen op over hun dochters aan het front. En ja, bij thuiskomst verwachten ze inderdaad dat een vrouw als Nell gewoon weer zal borduren, deze oorlogsheld waarbij alle gruwelen op het netvlies zijn gestikt.

    • Elisabeth Oosterling