‘VS willen einde aan VN-agentschap dat Palestijnen helpt’

Een einde aan UNRWA wordt gezien als een stap naar het afnemen van de overerfbare VN-vluchtelingenstatus van de Palestijnen, waardoor zij het recht zouden verliezen om terug te keren.

VN-medewerkers van UNRWA in een loods met voedsel dat is bestemd voor vluchtelingen in Syrië. Foto Youssef Badawi / EPA

De Verenigde Staten willen mogelijk een einde maken aan het VN-agentschap UNRWA, dat Palestijnen helpt en voorziet van voedselhulp, onderwijs en gezondheidszorg. Dat zou blijken uit mailwisselingen tussen Amerikaanse beleidsmakers en Jared Kushner, die in handen zijn van Foreign Policy.

Het afschaffen van UNRWA wordt door Palestijnse en Amerikaanse politici gezien als eerste stap richting het afnemen van de overerfbare VN-vluchtelingenstatus van de Palestijnen die zijn gevlucht uit Israël, waardoor zij het recht zouden verliezen om terug te keren. Dit is een controversieel punt, dat Israël politiek gezien in de kaart zou spelen.

Kushner, de schoonzoon van president Trump, heeft als veiligheidsadviseur de opdracht meegekregen om een doorbraak te forceren in het conflict in het Midden-Oosten. Een van de pijnpunten in het vredesproces is de status van miljoenen Palestijnen die via de VN-missie UNRWA gezondheidszorg en onderwijs krijgen. Voorstanders zien UNRWA als een belangrijke pijler voor stabiliteit in de regio.

De VN-missie bestaat sinds 1949, toen ongeveer 750.000 Palestijnen uit hun woonplaats werden verdreven bij het stichten van de staat Israël en werd aanvankelijk ingesteld om hen van noodhulp te voorzien totdat zij konden terugkeren. Volgens internationale verdragen hebben ze hier recht op, maar Israël staat terugkeer niet toe. Om die reden is UNRWA bijna zeventig jaar later nog actief, en hebben ook latere generaties Palestijnen recht op voedselhulp, gezondheidszorg en onderwijs. Het aantal vluchtelingen ligt op zo’n vijf miljoen. Eenderde van de Palestijnen woont momenteel in vluchtelingenkampen in de Gazastrook, de Westelijke Jordaanoever, Libanon en Jordanië. Als hen de VN-vluchtelingenstatus wordt afgenomen, verliezen zij het recht op terugkeer.

‘UNWRA is corrupt, houdt status quo in stand’

De mailwisseling van Kushner dateert van 11 januari van dit jaar. Hij omschrijft UNRWA als een agentschap dat “het status quo laat voortduren, corrupt en inefficiënt is en niet toewerkt naar vrede.” Daarom, schrijft de veiligheidsadviseur, is het “belangrijk om een eerlijke en krachtige poging te ondernemen om UNRWA te verstoren.”

Commentaar NRC: Trump paait kiezers met erkenning Jeruzalem, maar brengt vrede niet dichterbij

In januari van dit jaar stelden Kushner en de Amerikaanse VN-ambassadeur Nikki Haley al voor om de financiering van UNRWA helemaal stop te zetten. Dit stuitte destijds op bezwaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken en het Pentagon, waar gevreesd werd voor een humanitaire crisis die voor instabiliteit in de regio kon zorgen. Daarop besloot de regering-Trump de bijdrage aan UNRWA te halveren tot 60 miljoen dollar (bijna 52 miljoen euro). Tijdens een bezoek aan Jordanië in juni zou Kushner tevens bij de autoriteiten hebben aangedrongen om de vluchtelingenstatus van de twee miljoen Palestijnen in dat land af te nemen, zodat de VN-missie daar overbodig zou zijn.

De VS kunnen UNRWA niet unilateraal afschaffen, maar zijn wel de voornaamste geldschieter van het VN-agentschap. Als de regering-Trump besluit om de financiering aan UNRWA helemaal terug te trekken, lijkt zij opnieuw de kant van Israël te kiezen in een gevoelige kwestie op de onderhandelingstafel. Eind vorig jaar erkende Trump Jeruzalem als de hoofdstad van Israël, waarmee hij volgens critici een tweestatenoplossing de facto onmogelijk maakte. De erkenning zorgde voor woedende reacties wereldwijd.

    • Sjoerd Klumpenaar