Een schuldig verklaarde Manafort vormt een bedreiging voor Trump

Politiek adviseur Het proces tegen politiek adviseur Paul Manafort is begonnen. Een veroordeling kan speciaal aanklager Robert Mueller munitie leveren voor zijn Rusland-onderzoek.

Jasjes als bewijs: Manafort zou via belastingontduiking onder meer veel, dure kleding hebben gekocht. Foto Reuters

Als dit een heksenjacht is, dan toch een heel beschaafde. Advocaten van de aanklagers en van de verdediging leggen zachtjes een hand op elkaars schouder als ze overleggen. Getuigen worden ook door de tegenpartij begroet met een hoffelijk ‘How are you today, sir?’

Deze week begon in Alexandria, Virginia, onder de rook van Washington, het strafproces tegen Paul Manafort (69), politiek adviseur met een exclusieve klantenkring: Amerikaanse (Republikeinse) presidenten vanaf Gerald Ford in 1976 en buitenlandse politici als de Congolese dictator Mobutu, de Filippijnse president Marcos en Viktor Janoekovitsj, president van Oekraïne tussen 2010 en 2014, die tijdens de Maidan-opstand en na beschuldigingen wegens hoogverraad naar Rusland vluchtte. In de zomermaanden van 2016 gaf Manafort leiding aan de verkiezingscampagne van presidentskandidaat Donald Trump. In augustus dat jaar stapte hij op toen zijn Russische contacten een schaduw wierpen over de hele campagne.

Een jaar geleden liet speciaal aanklager Robert Mueller, die in opdracht van het ministerie van Justitie onderzoek doet naar Russische bemoeienis met de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016, huiszoeking doen bij Manafort. Afgelopen oktober werd hij aangeklaagd. In juni van dit jaar stuurde de rechter hem naar de gevangenis, in afwachting van de rechtszaak die woensdag begon.

In dit proces gaat het niet om Russische invloeden op de verkiezingen die Trump aan de macht brachten. Manafort staat in Virginia terecht wegens belastingontduiking en bankfraude – hij zou de betaling voor zijn werkzaamheden in Oekraïne buiten het zicht van de belastingen hebben gehouden. Toen Janoekovitsj – volgens de aanklager Manaforts „kip met de gouden eieren” – was afgezet, loog Manafort tegen de banken over zijn inkomsten om leningen te verkrijgen.

Lees ook dit profiel van Paul Manafort: De man achter dictators, oligarchen en Trump

Donderdag legde Manaforts voormalige boekhouder een zeer belastende verklaring af. Door haar ogen lieten de aanklagers zien hoe Manafort na het vertrek van Janoekovitsj de belastingopgaven die hij voorheen bewust lager hield dan ze hadden moeten zijn, ineens ophoogde met miljoenen dollars, om banken te overtuigen van zijn solvabiliteit. Hij – of zijn zakenpartner Richard Gates, dat is een van de kwesties waar dit proces om zal draaien – deed dit op verklaringen die eruitzagen alsof ze van de boekhouder waren, maar die zij als falsificaties ontmaskerde.

In de drie zittingsdagen die zijn verstreken, is de naam van Trump geen enkele keer gevallen en dat zal – zo bezwoer openbaar aanklager Greg Andres – ook in de komende weken niet gebeuren. Toch is dit proces een ijkpunt in het onderzoek van Robert Mueller. De uitkomst kan van doorslaggevend belang zijn voor het vervolg ervan – en van alle kanten wordt de druk opgevoerd.

Onderhandelingsspel

President Trump schopt al lang tegen het onderzoek van Mueller aan, dat hij typeert als een „heksenjacht” en als een complot van „boze Democraten”. Deze week haalde hij op Twitter advocaat Alan Dershowitz aan, die van mening is dat minister van Justitie Jeff Sessions het onderzoek moet stoppen. Verschillende juristen en politici legden dat citaat uit als ongeoorloofde inmenging in een lopend onderzoek.

Robert Mueller liet deze week bekendmaken dat hij bereid is voorwaarden te accepteren voor een gesprek met Trump, in het kader van zijn onderzoek. Zo zou hij het aantal vragen willen beperken. Amerikaanse media berichtten dat Trump zelf wel met Mueller om de tafel zou willen zitten, maar dat zijn adviseurs het hem afraden.

De zaak-Manafort is meer dan de achtergrond waartegen dit onuitgesproken onderhandelingsspel wordt gespeeld. Vrijspraak voor Manafort zou een harde klap zijn voor Mueller. Niet eens zozeer omdat hij hecht aan straf voor de voormalig campagneleider maar vooral omdat hij in zijn onderzoek naar de Russische beïnvloeding zoveel mogelijk informatie wil hebben van betrokkenen. Wordt Manafort vrijgesproken, dan is de kans kleiner dat anderen vrijwillig of uit angst voor vervolging met Mueller gaan praten.

Trumps adviseurs ontraden hem met Mueller te praten

Wordt hij wel schuldig verklaard, dan kan Manafort het onder druk van een veroordeling – en een gevangenisstraf die in het Amerikaanse rechtssysteem al stapelend tot honderden jaren kan oplopen – op een akkoordje gooien met Mueller. Dan zou hij bijvoorbeeld opening van zaken kunnen geven over de beruchte bijeenkomst in juni 2016, in Trump Tower, waar Manafort, Donald Trumps zoon Donald jr. en schoonzoon Jared Kusner een ontmoeting hadden met Russische lobbyisten die belastende informatie over Trumps rivaal, Hillary Clinton, hadden beloofd. Dan kan de kans dat Trump zich door Mueller laat horen, weer groter worden.

Dat Trump met argusogen naar het proces kijkt, bewees hij met een reeks tweets deze week, waarin hij zich onder meer afvroeg wie slechter behandeld werd, „volksvijand nummer 1” gangsterbaas Al Capone in de jaren 30 of Manafort, die nu in eenzame opsluiting zit. „Waar is het Russische Complot?”

Lees ook dit interview met historicus Garrett Graff over de ‘methode-Mueller’: ‘Dit onderzoek heeft de omvang van Watergate’

Oligarchen

In de rechtszaal rafelt het team van aanklagers onder leiding van Greg Andres intussen dag na dag de buitenlandse financiële belangen van Manafort uiteen, meer in het bijzonder Oekraïense, en wie weet ook Russische belangen. De aanklagers kondigden op de eerste dag aan dat zij zullen aantonen dat Manafort voor zijn werkzaamheden in Oekraïne, via brievenbusfirma’s gevestigd op Cyprus en de Caraïbische eilanden Saint Vincent en de Grenadines, werd betaald door „oligarchen”. De rechter verbood direct het verdere gebruik van dat woord, als zijnde een misprijzend begrip en daarmee een ongeoorloofde beïnvloeding van de jury.

De getuigenissen tot dusver leggen de fascinerende wereld bloot van een kaste van duurbetaalde politieke adviseurs die zich over de hele wereld laten inhuren en die, terwijl ze in de VS aan tegenovergestelde kanten van het politieke spectrum staan, in het buitenland gebroederlijk samenwerken. Zo huurde de Republikeinse politiek adviseur voor de Oekraïense campagne voor 10.000 dollar per dag Tad Devine in om tv-spotjes te maken. Devine zou in de strijd om het presidentschap van 2016 de belangrijkste strateeg worden van de zeer linkse Democratische kandidaat Bernie Sanders.

Voor tientallen miljoenen hielp Manafort met zijn team Janoekovitsj aan zijn overwinning. En die tientallen miljoenen gaf hij even gemakkelijk weer uit, zo bleek uit getuigenissen, aan auto’s, kleding (een jas van struisvogelleer à 15.000 dollar), tv’s, huizen en verbouwingen of tuinonderhoud bij die huizen. Rechter T.S. Ellis probeert af en toe de in zijn ogen al te sappige beschrijvingen van luxe af te remmen („het is in Amerika geen misdaad om rijk te zijn”). Donderdag voelde zelfs de ondervragende aanklager zich ongemakkelijk toen de directeur van een tuiniersbedrijf minutenlang beschreef hoe de tuin bij Manaforts riante villa in de elitaire Hamptons bij New York eruitzag („een reusachtig perk van witte bloemen in de vorm van een M”).

Manafort hoort het allemaal zwijgend aan. Hij leest mee in alle stukken die worden voorgelegd. Zijn echtgenote Kathleen zit elke dag op de publieke tribune, met steeds dezelfde vriendin aan haar zijde. Na een pauze werkt ze soms haar lipstick even bij, dan houdt ze haar zonnebril als een zakspiegeltje voor haar gezicht.

    • Bas Blokker