Honorair consul: een erebaan tegen onkostenvergoeding

Diplomatie De Nederlandse honorair consul in Barcelona zorgde vorige week voor een relletje door tijdens een toespraak demonstratief de zaal te verlaten. Wat houdt deze diplomatieke functie eigenlijk in?

Foto Robin Utrecht/ANP

In de met diplomaten gevulde zaal in Barcelona waar zij werden toegesproken door de Catalaanse regiopresident Quim Torra over het thema ‘Repressie van de Spaanse staat’ zat vorige week één Nederlander. En dát hij er was liet honorair consul Dirk Kremer nadrukkelijk merken. Terwijl Torra het woord voerde over het Catalaanse onafhankelijkheidstreven en erop wees dat Catalanen in een staat leven „waar men vervolgd wordt vanwege de vrijheid van meningsuiting”, stond de Nederlandse honorair consul demonstratief op en verliet de zaal. Reacties op de sociale media bleven niet uit. Het gedrag van Kremer was „een belediging voor de president en alle Catalanen”. Hij is onwaardig Nederland nog ergens te vertegenwoordigen, reageerde een lezer op de website Spanje Vandaag.

Lees ook: Consul verlaat demonstratief de zaal tijdens toespraak Torra

Wat Kremer precies bewogen heeft om op te stappen, blijft onduidelijk. Hij weigert commentaar. De reactie van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag verraadt ongemak. „Over de reden van zijn vertrek doen we geen mededelingen”, luidt de afgemeten verklaring. Wel wil het departement nog kwijt dat de honorair consul in Barcelona zich bezighoudt met consulaire zaken en dat de Nederlandse regering voor politieke zaken wordt vertegenwoordigd door de ambassade in Madrid. Hiermee wordt Kremers actie neergezet als die van een privé-persoon, en zeker niet van iemand die het Koninkrijk der Nederlanden vertegenwoordigt.

Politiek? Nee. Dienstbaar? Ja

Het is het lot van de honorair consul: het klinkt als heel wat, de titel staat ook mooi op het visitekaartje en helpt bij het netwerken, maar in de diplomatieke rangorde stelt de functie weinig voor. Het is zoals het woord ‘honorair’ zegt: een erebaan. Politiek? Nee. Dienstbaar? Ja. Een baan die invulling krijgt door de persoon en de plaats waar deze wordt uitgeoefend.

Nederland telt over de wereld verspreid niet minder dan 288 honorair consuls. Dat zijn er aanzienlijk meer dan de 109 ambassades en 25 consulaten die het ‘echte’ werk doen. Honorair consuls zijn onbezoldigde ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken, die hun ambt vervullen als nevenfunctie en daarvoor uitsluitend een onkostenvergoeding ontvangen. Of ergens een honorair consul wordt benoemd is aan de ambassadeur.

Het kunnen zowel ter plekke verblijvende Nederlanders zijn als ingezetenen van het land zelf die goede banden hebben met Nederland. Hoe iemand honorair consul wordt? Goed in een netwerk zitten.

Lees ook: Buitenlandse Zaken, het dolende departement

Enkele uren per week

De Duitser Claas Brons, sinds 2012 honorair consul voor Nederland in het tegenover Delfzijl aan de Eems gelegen Emden, werd voor de functie benaderd door zijn voorganger. Hij was onder meer actief als advocaat en is betrokken bij het bedrijf dat de scheepsveren op de Eems tussen Nederland en Duitsland exploiteert. De 67-jarige Brons, die beperkt Nederlands spreekt maar de taal goed verstaat, schat dat het werk hem gemiddeld enkele uren per week kost. Het gaat om het onderhouden van contacten tussen de Groningse regio aan de overkant van de Eems, en het grensgebied Dollard en Nedersaksen. „Binnenkort komt commissaris van de Koning René Paas weer hier langs”, zegt hij.

Tot voor enkele jaren ging veel tijd van de honorair consuls op aan het verrichten van strikt consulaire werkzaamheden, zoals het verstrekken van visa en paspoorten. Een deel van de leges mochten zij als inkomen behouden. Maar sinds de invoering van het biometrisch paspoort is dat werk voorbij, omdat paspoorten op een centrale plaats worden vervaardigd. Wat er nog wel voor hem te doen is? „Nederlandse gevangenen bezoeken”, antwoordt Brons over de telefoon. Hij is regelmatig te vinden in de gevangenis van Oldenburg, zo’n 80 kilometer ten oosten van Emden. „De meesten zitten er vanwege drugsdelicten.”

Voorts kunnen honorair consuls fungeren als aanspreekpunt voor Nederlanders die in ‘hun land’ in problemen zijn gekomen bijvoorbeeld omdat ze zijn bestolen of in een ziekenhuis zijn opgenomen. Vakantietijd betekent in de regel voor honorair consuls meer werk.

De commissie onder leiding van oud-topambtenaar Arthur Docters van Leeuwen die vijf jaar geleden een rapport schreef over de toekomst van de Nederlandse diplomatie, zag nog wel een nieuwe toekomst weggelegd voor de honorair consuls. Omdat er flink werd bezuinigd op de diplomatieke dienst, waardoor ambassades en consulaten moesten sluiten, zouden de honorair consuls een steeds belangrijker rol kunnen krijgen binnen het uitgedunde Nederlandse postenwerk. Die ontwikkeling heeft zich niet voorgedaan, mede doordat de bezuinigingen deels zijn teruggedraaid.

Maar ook omdat honorair consuls als deeltijdwerkers maar beperkt tijd hebben. Dat voorbehoud had de commissie zelf ook al gemaakt: „De mate waarin zij kunnen worden ingezet hangt sterk af van hun eigen enthousiasme en toewijding.”

    • Mark Kranenburg