Wachten op uitslag in Zimbabwe, maar het kwaad is al geschied

De eerste verkiezingen in dertig jaar tijd zonder Robert Mugabe, zouden ‘open en vrij’ zijn. Nadat woensdag voorlopige uitslagen bekend werden gemaakt, pakte dat anders uit in Zimbabwe.

Demonstranten steken campagnemateriaal van de regeringspartij Zanu-PF in brand, tijdens de protesten die woensdag plaatsvonden in Harare. Foto Yeshiel Panchia/EPA

Het Zimbabwe van de afgelopen zeven maanden was een Zimbabwe als nooit tevoren. Al een dag na de val van de stokoude leider Robert Mugabe, verdwenen de door iedereen vervloekte politiebarricades van straat. Zijn opvolger, Emmerson Mnangagwa, zette de antikoloniale retoriek van zijn voorganger in de vriezer, ging op Twitter, reisde de wereld rond met een hip sjaaltje in de kleuren van de nationale vlag, gaf interviews aan wie wilde en kondigde aan dat „Zimbabwe open voor business’’ is. Eenmaal in verkiezingstijd werd oppositiepartijen geen strobreed in de weg gelegd, geen kiezer afgeranseld, waren journalisten en andere waarnemers welkom.

Dat zorgvuldig geboetseerde beeld van een nieuw Zimbabwe is de afgelopen dagen verpulverd, voor de ogen van de uitgenodigde wereldpers.

Woensdag verzamelden een paar honderd oppositieaanhangers zich voor het hoofdkantoor van de kiescommissie in Harare, om zich te beklagen over het getalm met de bekendmaking van de verkiezingsuitslagen. Als reactie stuurde de regering van Mnangagwa het leger de straten op. Willekeurige passanten werden afgeranseld, journalisten kregen klappen. Soldaten openden het vuur, met echte kogels. Drie demonstranten werden dodelijk geraakt en bloedden dood in het centrum van de stad. Zelfs in het oude Zimbabwe was de wanhoop van de machthebbers nooit zo zichtbaar, zo bloot.

Net als in 2008

De door Mnangagwa georganiseerde „open en vrije verkiezingen van 2018’’ zijn met de chaos die woensdag begon, uitgelopen op een herhaling van de geweldsexplosie rond de verkiezingen van 2008. Toen verdwenen honderden oppositieaanhangers en werden er tientallen gedood. Tien jaar geleden was dat geweld het bewijs van paniek bij Zanu-PF, dat voor het eerst verlies had geleden bij verkiezingen sinds de onafhankelijkheid in 1980.

Die paniek is terug en legt bloot wie er in Zimbabwe werkelijk aan de touwtjes trekt: niet Mugabe, die in 2008 bereid was om de macht af te staan. En niet Mnangagwa die in november Mugabe’s macht in handen kreeg. De huidige president gaf donderdagochtend aan dat er een onderzoek moet komen naar het militaire geweld op de demonstranten woensdag.

Lees meer over de rol van het Zimbabweaanse leger in de coup tegen Robert Mugabe

Het neerslaan van het protest lag volledig in handen van de Zimbabwe Defence Force, hetzelfde leger dat in november met gejuich werd onthaald bij de val van Mugabe. In het volksfeest dat toen volgde, waren soldaten de volkshelden, die op honderden selfies verschenen van dankbare Zimbabweanen.

De soldaten staan nu weer op de foto, met getrokken geweren gericht op moeders met baby’s op de rug. De legerleiders die Mugabe ten val brachten, waren nooit voornemens de herwonnen regie af te staan aan de oppositie.

Wantrouwen heerst

Na de eerste doden waren er woensdag ook kritische geluiden te horen over het roekeloze gedrag van de piepjonge oppositieleider, Nelson Chamisa. Hij zou met zijn tweets over de vermeende overwinning van zijn partij en „het verdedigen van onze keuze’’ zijn aanhang hebben opgezweept. Chamisa kiest duidelijk een andere strategie dan zijn voorganger Morgan Tsvangirai, die in 2008 ervoor terugdeinsde zijn aanhang de straat op te sturen, uit angst voor doden. Maar het is juist de jeugdige roekeloosheid die tijdens Chamisa’s verkiezingscampagne massa’s op de been kreeg in heel het land, zelfs op het regeringsgezinde platteland.

Volgens de officiële uitslagen van de kiescommissie is die massale opkomst niet terug te lezen in de uitslagen die er nu zijn. Regeringspartij Zanu-PF kreeg een tweederde meerderheid in het parlement. De uitslagen van de presidentsverkiezingen laten nog op zich wachten.

Een waarnemer van de Europese Unie sprak zijn verwondering er over uit, omdat hij met eigen ogen zag dat de stemmen voor de presidentsverkiezingen eerder waren geteld dan de stemmen voor het parlement. Dit voedt bij de oppositieaanhang het wantrouwen dat er achter de schermen wordt gesjoemeld met de uitslagen.

Maar na de geweldsuitbarstingen van woensdag in Harare doen de uitslagen er niet meer toe. De legerleiders achter de rug van Mnangagwa hebben duidelijk gemaakt dat de macht in Zimbabwe slechts voor één partij bestemd is. Zo was het 38 jaar geleden, en zo is het nu. Het nieuwe Zimbabwe lijkt als twee druppels water op het oude.

Lees meer over Emmerson Mnangagwa: Zimbabwes nieuwe president heeft te veel vijanden
    • Bram Vermeulen