Terugkeer van Bemba zorgt voor onrust in hoofdstad Kinshasa

Democratische Republiek Congo

Na tien jaar gevangenschap werd voormalig rebellenleider Bemba woensdag groots onthaald. Zijn partij riep hem uit tot presidentskandidaat.

De terugkeer van de Congolese krijgsheer Jean-Pierre Bemba heeft woensdag voor onrust gezorgd in de hoofdstad Kinshasa. Bemba werd vroeg in de ochtend onthaald door duizenden aanhangers op het vliegveld, waar hij met een privévliegtuig arriveerde. Later op de dag sloeg de ‘elektrische sfeer’ om volgens een verslaggever van weekblad Jeune Afrique. De politie in Kinshasa zette traangas in om de mensenmassa tot bedaren te brengen.

Er werden leuzen geroepen tegen het Internationaal Strafhof (ICC), dat Bemba eerder had veroordeeld vanwege oorlogsmisdaden. Ook waren volgens mediaberichten veel oud-strijders aanwezig van de Mouvement de Liberation du Congo (MLC), de rebellengroep waarvan Bemba tijdens de burgeroorlog (1994-2003) aan het hoofd stond.

Op het hoofdkantoor van de MLC, tegenwoordig een politieke partij, werd Bemba woensdagmiddag direct uitgeroepen tot presidentskandidaat. In december van dit jaar moeten in de Democratische Republiek Congo presidentsverkiezingen plaatsvinden, na twee jaar vertraging.

Bemba is geen vreemde in de Congolese politiek: hij was eerder vicepresident en gold in 2006 als de belangrijkste uitdager van de huidige president Joseph Kabila.

In 2008 vaardigde het Internationaal Strafhof in Den Haag (ICC) een arrestatiebeval tegen hem uit. Datzelfde jaar werd hij opgepakt in België. Bemba werd vervolgd vanwege oorlogsmisdaden door strijders van de MLC. Zij maakten zich in 2002 en 2003 schuldig aan plunderingen, verkrachtingen en moorden in de naburige Centraal Afrikaanse Republiek (CAR). Als commandant van de militie werd Bemba door het ICC verantwoordelijk gehouden. In 2016 werd hij veroordeeld tot achttien jaar cel, maar die straf werd in juni dit jaar in hoger beroep teruggedraaid. Bemba is nog altijd senator in Congo en kreeg van dat land toestemming en een diplomatiek paspoort om terug te keren.

Verkiezingen nog onzeker

Als Bemba zich inderdaad kandidaat stelt dan mengt hij zich in een politiek en maatschappelijk kruitvat. Het is nog uiterst onzeker of de presidentsverkiezingen dit jaar doorgaan. President Kabila mag volgens de grondwet niet nog een termijn nastreven, maar heeft zich nog niet publiekelijk uitgelaten over zijn plannen. Als verklaring voor het uitstel in 2016 noemt hij de logistieke complexiteit van het organiseren van verkiezingen in het enorme land. Het leidde in Kinshasa en andere steden tot protesten, waarbij tientallen doden vielen.

In de tussentijd lijkt Congo verder te zijn gedesintegreerd. Politiek analisten en hulporganisaties signaleerden in de laatste anderhalf jaar meerdere geweldsuitbarstingen. Volgens sommige analisten probeert Kabila van de onrust gebruik te maken en vast te houden aan zijn macht.

Over de vraag wat Bemba’s terugkeer voor de Congolese politiek betekent, zijn de meningen verdeeld. Tegenover Jeune Afrique zei de minister van Betrekkingen met het Parlement, Jean-Pierre Lisanga Bonganga cynisch: „Ik denk dat hij een waardevolle kandidaat is voor de oppositie.” Anderen wijzen erop dat Bemba, door zijn lange betrokkenheid bij de conflicten en politiek van het land, de oppositie mogelijk verder verdeelt.

    • Lisa Dupuy