Sancties Turkije vergroten crisissfeer

Turkse economie De Turkse economie is sterk afhankelijk van buitenlands geld. De door de VS opgelegde sancties zijn een waarschuwingsschot.

Aanvankelijk was Turkije blij met Donald Trump als president. Erdogan zag in hem een geestverwant met wie hij zaken kon doen. Foto EPA

Leidt de detentie van een Amerikaanse dominee in Turkije tot een historische breuk tussen de twee NAVO-bondgenoten? De sancties die de Amerikaanse regering woensdag heeft ingevoerd tegen twee Turkse ministers dreigen de toch al fragiele Turkse economie in een regelrechte crisis te storten, en de onderlinge relaties onherstelbaar te beschadigen.

Het Amerikaanse ministerie van Financiën bevroor woensdag de tegoeden van minister van Justitie Abdulhamit Gül en minister van Binnenlandse Zaken Süleyman Soylu in de VS. Amerikaanse bedrijven en personen mogen niet langer zaken met hen doen. Opmerkelijk genoeg zijn de sancties ingevoerd met behulp van de zogeheten Magnitsky-wet, die het Amerikaanse Congres heeft aangenomen om regimes die mensenrechten schenden te treffen.

„We vinden dat Brunson het slachtoffer is van een oneerlijke en onterechte detentie”, aldus het Witte Huis. Dominee Andrew Brunson werd na de mislukte Turkse coup opgepakt op verdenking van banden met de beweging van imam Fethullah Gülen. Volgens de aanklacht maakt hij deel uit van een netwerk van christelijke missionarissen in Turkije, dat door de CIA wordt gesteund. Het Witte Huis zegt dat de sancties gericht zijn tegen Gül en Soylu omdat zij een „leidende rol” speelden bij Brunsons arrestatie.

De Amerikaanse vicepresident Mike Pence sprak van „harde economische sancties”, maar dat is niet het geval. De Turkse ministers hebben voor zover bekend geen bezittingen in de VS. Het is een waarschuwingsschot, om de Turken te laten weten dat het menens is. Want Ankara leek de dreiging van sancties niet erg serieus te nemen, ook al kunnen de economische gevolgen groot zijn.

Investeerders mijden Turkije

De sancties vergroten de crisissfeer rond de Turkse economie, die sterk afhankelijk is van buitenlands geld. Een groot deel daarvan is flitskapitaal dat gevoelig is voor crises. Steeds meer investeerders mijden Turkije omdat de centrale bank in hun ogen niet genoeg doet om de inflatie te bestrijden en de val van de lira te stoppen. In reactie op de sancties daalde de Turkse munt tot ruim 5 lira per dollar, een nieuw record.

Lees ook: VS dreigen Turkije met sancties om gevangen dominee

„De Turkse economie is veel fragieler dan de Russische was op het moment dat de VS sancties invoerden tegen Rusland”, meent Timothy Ash, expert opkomende markten van vermogensbeheerder BlueBay. „Amerikaanse beleidsmakers wilden destijds de indruk vermijden dat ze de Russische economie in een crisis wilden storten – maar dat kunnen ze in het geval van Turkije echt doen.”

Het is opmerkelijk hoe snel de relaties zijn verslechterd. Aanvankelijk was Turkije blij met Donald Trump als president. Erdogan zag in hem een geestverwant met wie hij zaken kon doen. Ankara had via de (inmiddels ontslagen) Nationaal Veiligheidsadviseur Michael Flynn een direct lijntje met het Witte Huis. Maar een goede band met Trump is niet genoeg om de lange lijst onderlinge conflicten op te lossen.

Een van de grootste twistpunten is de Turkse aanschaf van het Russische raketsysteem S-400. De Amerikanen vrezen dat de S-400 cruciale informatie aan Moskou kan doorspelen over de nieuwe Amerikaanse straaljager F-35, die met hulp van de Turkse defensie-industrie wordt geproduceerd en waarvan Turkije er honderd wil afnemen. Het Congres dreigt de aankoop nu te blokkeren.

Het Congres neemt ook het voortouw bij de veroordeling van de detentie van Amerikaanse burgers in Turkije. In juli introduceerden Republikeinse en Democratische senatoren een wetsvoorstel dat Turkije oproept alle Amerikaanse gevangenen vrij te laten. De wet heeft tot doel Turkije de toegang te ontzeggen tot leningen van de Wereldbank en de Europese Ontwikkelingsbank.

Trump en Pence hebben er persoonlijk bij Erdogan op aangedrongen Brunson vrij te laten. De Amerikanen dachten dat ze daarover vorige week een deal hadden bereikt met Erdogan. Maar de deal ketste op het laatste moment af omdat de Turken hun hand overspeelden, zo schreef persbureau Bloomberg op basis van gesprekken met anonieme diplomaten van beide landen.

Volgens Bloomberg zou de Amerikaanse regering een lichte straf opleggen aan de Turkse staatsbank Halkbank, die een centrale rol speelde bij de ontduiking van Amerikaanse sancties tegen Iran. Ook zouden de VS Hakan Atilla, een oud-bestuurder van Halkbank die in de VS een celstraf uitzit, uitleveren aan Turkije. In ruil zou Ankara Brunson vrijlaten.

Woedende tweets

Om de deal te bezegelen, ijverde Trump bij de Israëlische premier Netanyahu voor de vrijlating van een Turkse vrouw. Zij was in juli opgepakt op basis van vage beschuldigingen dat ze Hamas zou steunen. Toen Israël haar vrijliet, verwachtten de Amerikanen dat Erdogan zijn deel van de afspraken zou nakomen en dat Brunson zou worden vrijgelaten.

In plaats daarvan besloot de rechter hem onder huisarrest te plaatsen en eiste Ankara ineens dat de sancties tegen Halkbank helemaal geschrapt zouden worden. Dit leidde tot woedende tweets van Trump en Pence, die de detentie van de pastoor gebruiken om evangelische kiezers te mobiliseren in aanloop naar de Congresverkiezingen in november.

Analisten betwijfelen of sancties het juiste middel zijn om Erdogan op andere gedachten te brengen. „Sancties zullen er niet in slagen zijn gedrag te veranderen en zullen resulteren in een historische breuk tussen Turkije en VS”, tweette Söner Cagaptay, Turkije-expert van The Washington Institute for Near East Policy.

    • Toon Beemsterboer