Op 1 augustus waren we door onze jaarlijkse voorraad aardbol heen

Earth Overshoot Day, de dag waarop we evenveel grondstoffen hebben verbruikt als de aarde in 365 dagen kan produceren, vindt steeds vroeger in het jaar plaats.

Foto genomen op 31 juli 2018 door NASA vanuit het Noaa Dscovr ruimteschip. Foto: NASA

De datum is van tevoren nooit precies vast te stellen. Maar vrijwel elk jaar valt Earth Overshoot Day – de dag waarop we net zoveel grondstoffen en voedingswaren hebben verbruikt als de aarde in één jaar kan leveren – eerder dan het jaar daarvoor. Afgelopen woensdag, 1 augustus, werd het nieuwe record gevestigd: nog nooit vond de dag (ook wel Ecological Debt Day genoemd) zo vroeg in het jaar plaats. Wat betekent dat voor de aarde, en voor ons? Vijf vragen.

1. Hoe wordt Earth Overshoot Day berekend?

De datum wordt bepaald door te berekenen op welke dag de wereldwijde ecologische voetafdruk gelijk is aan de biocapaciteit. De voetafdruk laat zien hoeveel broeikasgassen we uitstoten, en hoeveel land en water we gebruiken voor de productie van voedsel en grondstoffen. De berekening is een initiatief van de Global Footprint Organization. Die organisatie berekent ook de biocapaciteit: de mate waarin de aarde binnen één jaar al dat verbruik van ons kan compenseren. Dus: de hoeveelheid CO2 die bossen en oceanen kunnen opnemen plus de hoeveelheid voedsel en grondstoffen die de aarde kan produceren. De methode geeft een goede inschatting van onze invloed op het milieu, maar is niet compleet, zegt Joop de Kraker, hoogleraar Sustainability Assessment aan de Universiteit Maastricht. „Voor 90 procent wordt de globale voetafdruk berekend op basis van onze broeikasgasuitstoot. Het is in die zin meer een carbon footprint. Het rare is dat de échte ecologische voetafdruk ontbreekt: onze invloed op het verlies van dieren en planten. De verdwijning van de biodiversiteit is nu eenmaal lastig in een formule om te zetten.” Ook andere componenten – zoals bodemvervuiling door gifstoffen, en de vervuiling door plastic – worden buiten beschouwing gelaten. „Als we die allemaal wel zouden meenemen, zou Earth Overshoot Day waarschijnlijk al vóór 1 januari vallen.”

Lees ook: Onze groene energie verwoest elders de natuur

2.Wanneer vond de eerste Earth Overshoot Day plaats?

Op 29 december 1970 verbruikten we voor het eerst meer voedselgrondstoffen dan de aarde ons binnen één jaar kon leveren, blijkt uit gegevens van de website Overshootday. Die datum is met terugwerkende kracht berekend, met statistische gegevens over onder andere de wereldbevolking en het landgebruik van jaar tot jaar. Sindsdien is de datum langzaam vervroegd. In 1997 viel Earth Overshoot Day bijvoorbeeld op 30 september, in 2007 op 14 augustus en in 2017 op 3 augustus. Heel af en toe was er een jaar waarin Earth Overshoot Day juist enkele dagen láter plaatsvond dan het jaar ervoor (de laatste keer dat dat gebeurde was in 2009).

3.Wat zorgt voor de datumverschuiving?

Dat Earth Overshoot Day steeds vroeger in het jaar plaatsvindt, wordt door een groot deel veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen, zegt De Kraker. „Die was in 1970 nog veel lager.” Overbevolking heeft volgens hem veel minder invloed. „Dat argument wordt er altijd weer bijgehaald. Maar de bevolkingstoename is maar voor een heel beperkt deel verantwoordelijk voor onze groeiende voetafdruk. Die toename vindt vooral plaats in landen met een relatief kleine voetafdruk. Veel groter is de impact van de consumptie per persoon. Die neemt elk jaar fors toe.”

Lees ook het interview met onderzoeker Theo Henckens, die promoveerde op onderzoek naar schaarste van zestig metalen: Als we zo doorgaan, zijn zink en goud snel uitgeput

4.Wanneer zou de Nederlandse Overshoot Day zijn?

Overshoot Day kan voor ieder land apart worden berekend. In Nederland viel de dag vroeg: op 14 april. Het land met de vroegste Overshoot-datum van 2018 was Qatar (9 februari), en de website Overshootday voorspelt dat Vietnam hekkensluiter is (21 december). De nationale Overshoot-datum is volgens diezelfde website ‘de datum waarop Earth Overshoot Day zou vallen als alle mensen wereldwijd hetzelfde consumptiegedrag zouden vertonen als de mensen in dit land’.

5.Wat kunnen we doen?

We gaan dit jaar hoe dan ook flink over de capaciteit heen: voor álles wat we in 2018 verbruiken, zouden we naar schatting minstens 1,7 aardbollen moeten hebben. Maar in principe zou het ons moeten lukken om de datum van Earth Overshoot Day weer naar later in het jaar te verschuiven, zegt De Kraker. „De komende jaren zal dat door toenemende welvaart in onder andere China, India en Zuid-Amerika nog niet lukken. Ook in Nederland zie ik het nog niet gebeuren, door onze leefstijl: deze week was er nog een recorddrukte op Schiphol.” Al sinds 2003 geeft De Kraker aan zijn eerstejaarsstudenten de opdracht om hun eigen ecologische voetafdruk uit te rekenen, en om die te vergelijken met elkaar en met de wereldpopulatie. Verre vliegvakanties blijken niet verrassend de grootste boosdoener. Ook vleesconsumptie en autorijden scoren hoog. De Kraker: „Dus minder vliegen, minder vlees eten en minder filerijden zou al een hoop schelen.”

    • Gemma Venhuizen