‘Hele percelen zijn al opgegeven’

Boeren tijdens droogte

Verdord gras, maïs zonder kolven, kleine aardappels: boeren in deze droogte is moeilijk. LTO spreekt van een crisis en pleit voor maatregelen.

Daar waar niet gesproeid wordt tegen de droogte, groeit niets. Maar boeren die schade lijden, hoeven niet op financiële compensatie van het ministerie van Landbouw te rekenen. Foto Koen van Weel / ANP

    Het Nederlandse platteland doet steeds woestijnachtiger aan. Waar niet gesproeid wordt, liggen uien er verlept bij, vormt de maïs geen kolven en is het gras hooi geworden.

    Na weken van aanhoudende en extreme droogte is volgens boerenorganisatie LTO daarom inmiddels sprake van een landelijke crisis. Ook de komende twee weken wordt nauwelijks regen verwacht. LTO noemt de droogte „rampzalig” en roept op tot crisismaatregelen.

  1. Welke crisismaatregelen kunnen er genomen worden om de droogte het hoofd te bieden?

    Om te beginnen: beregenen. LTO en de supermarkten, verenigd in branche-organisatie CBL, hopen dat de regels voor beregenen niet strenger worden.

    Daarnaast moeten boeren zich aan allerhande Europese en/of Nederlandse regels houden. LTO wil nu dat een deel van die regels dit jaar wordt versoepeld.

    Zo mogen boeren in het najaar geen gras meer inzaaien, omdat daar CO2 bij vrijkomt. Maar het gras is nu (grotendeels) dood. Mogelijk kunnen boeren later in dit jaar nog in de herkansing met hun grasland, mits de deadline naar achteren wordt verschoven, stelt LTO.

    Daarnaast mogen boeren na 1 september hun landbouwgrond niet bemesten. Mest kan in de vaak regenachtige herfstmaanden dan makkelijk ‘uitspoelen’ en zo in het grondwater terechtkomen. Dat is niet goed voor de waterkwaliteit.

    Wie wil bemesten moet het dus volgens de regels vóór die tijd doen. Maar als het gras dood is, heeft mest geen zin en eventueel nieuw gras zal nog wel even op zich laten wachten. Vandaar dat ook hier gevraagd wordt om een deadline uit te stellen.

    Ook wil LTO dat het aantrekkelijker wordt voor boeren om zich tegen dit soort extreem weer te verzekeren. LTO zegt dat boeren de premies te hoog vinden, net als het eigen risico (30 procent).

    Juli was een recordmaand met hoge temperaturen en zeer weinig regen. Bekijk ook de droogte in graphics: Het voortdurende gebrek aan regen laat zich gelden

    Slechts 2.000 van de ongeveer 60.000 boeren en tuinders zijn volgens Esther de Snoo van LTO verzekerd tegen weerssituaties zoals deze langdurige droogte. LTO wil daarom de assurantiebelasting, die is 21 procent, afschaffen om verzekeren „aan te jagen”, zegt De Snoo van LTO. Hoe meer boeren deelnemen, hoe lager de premie wordt, zegt De Snoo.

    Over dit soort maatregelen worden op dit moment gesprekken gevoerd met het ministerie van Landbouw. Het is overigens wel duidelijk wat er níét gaat gebeuren: het ministerie van Landbouw heeft al laten weten dat er geen financiële compensatie komt voor boeren die schade hebben geleden. Daar kunnen ze zich immers tegen verzekeren, vindt het ministerie. Aan die verzekering betaalt de overheid deels ook mee.

  2. Welke boeren hebben het meest last van de droogte?

    Voor veel melkveehouders begint de situatie nijpend te worden, zegt De Snoo. Er groeit geen gras meer, dus koeien worden al gevoerd met eten dat eigenlijk voor de winter was bedoeld. Daarnaast is al meer dan de helft van de maïsoogst, ook voer voor koeien, afgeschreven. Voer bijkopen is moeilijk volgens LTO: de droogte is niet alleen een Nederlands probleem.

    Ook groenten zoals wortels, prei of sla hebben last van de droogte. Net als aardappelen: die zijn nu veel kleiner. Ook de verwerkers van aardappelen, voor bijvoorbeeld patat, maken zich veel zorgen over de droogte. Mogelijk lukt het ze niet rendabel te kunnen draaien, omdat het aanbod te klein is om op volle kracht door te werken.

    Met de suikerbieten is het ook mis. „Hele percelen zijn al opgegeven”, zegt De Snoo. Akkerbouwers gebruiken water liever voor andere gewassen dan voor de bieten. Beregenen kan niet altijd en is bovendien tijdrovend en duur. In vakblad Boerderij vertelt een akkerbouwer dat het hem elk uur per hectare 50 liter diesel kost om zijn aardappels water te geven.

    Daarnaast zijn Zeeuwse fruittelers en akkerbouwers de pineut. In het voorjaar hadden zij juist last van kou en nattigheid en nu kunnen ze vaak niet beregenen, omdat een deel van het Zeeuws grondwater brak is. De meeste planten houden niet van zout.

    Wat de langetermijneffecten zijn voor boeren, is nog afwachten. Dat opbrengsten zullen teruglopen is onvermijdelijk, maar dan stijgen de prijzen ook. Sowieso zullen er onderling grote verschillen zijn.

    Lees ook de column van Christiaan Weijts: Droogtestress

    Nederlandse wijnboeren lijken overigens juist een topjaar tegemoet te gaan. De oogst is vroeg en kwalitatief goed, al waarschuwen ze ook dat er nog verschillende tegenslagen kunnen komen.

  3. Wat merkt de consument van deze droogte?

    Ook supermarkten zullen meer moeten gaan betalen voor groente en fruit, zegt Marc Jansen, directeur van het CBL, de brancheclub voor supermarkten. Dat hoeft volgens hem niet per se te leiden tot hogere consumentenprijzen. Supermarkten kunnen immers zelf bepalen voor hoeveel geld iets in de schappen komt te liggen. Maar dat groente en fruit over het algemeen duurder worden, lijkt waarschijnlijk.

    Ook zullen consumenten moeten wennen aan kleinere wortels of bloemkolen in de supermarkt. Jansen: „Natuurlijk hebben wij eisen aan vorm en kleur van producten, maar in dit soort uitzonderlijke gevallen is daar altijd een mouw aan te passen.”

    • Geertje Tuenter