IJsberen willen ook privacy. Leg dat de bezoeker maar uit

Wildlands

Hoe overleeft een dierenpark anno 2018? Met spektakel en een achtbaan, hoopte Wildlands in Emmen. Niet het dier, maar de beleving staat voorop. Maar de bezoekers blijven weg.

Kamelen achter een treincoupé in Wildlands. In het dieren- annex attractiepark staat de ‘beleving’ centraal. Foto Sake Elzinga

Van Leon van Huisstede (60) had het niet gehoeven. Recht voor zijn vaste hangplek, aan de rand van de binnenstad van Emmen, verrees twee jaar geleden Wildlands Adventure Zoo, de opvolger van het Dierenpark Emmen, de kroon op het nieuwe centrum. De kolossale welvende ingang glimt in de zomerhitte.

Van Huisstede houdt van dieren. Bij het oude dierenpark, met zijn stevige eiken en ligging in het hart van Emmen, was hij jarenlang in dienst als verzorger. Olifanten wassen, krokodillen voeren. „Een beetje zoals je voor bejaarden zorgt”, zegt hij. Was je in die dagen in Emmen, dan liep je in je lunchpauze een ommetje langs de panters of de bavianen. Wat hem betreft had het geld van de verhuizing beter in renovatie van dát park gestoken kunnen worden.

Dus toen het nieuwe park de poorten opende, bleef Van Huisstede weg. Wat heeft hij er ook te zoeken? „Als je gek op je vrouw bent, neem je toch ook geen andere?”

Het oude Dierenpark scoorde niet meer: Alleen de sexy dieren mochten mee

Voor de directie was de verhuizing in 2016 een buitenkans: een geheel nieuw park in een braakliggend weiland. Geen bebouwing in de weg of verleden om mee rond te slepen. Wildlands wilde alles anders doen. Geen dierentuin, maar iets spectaculairs.

Uit de muren klinkt muziek die de omgeving moet versterken, een safaritruck raast langs de giraffes en de vlinderruïne in de junglekas is gebaseerd op Cambodjaanse tempels. In het poolgebied staat een 4D-bioscoop die een onderzoeksreis nabootst en achter de neushoorns en de onagers (wilde ezels) in het woestijngebied trommelt een man ritmisch op een djembé en suist een achtbaan door een mijnlandschap.

„Er is geen woord voor wat we zijn”, zegt marketingmanager Hans Poppelaars. Een ‘themapark met dieren en attracties’ komt in de buurt. Daar beginnen de problemen, want wie heeft dáár ooit van gehoord? Poppelaars werd in april aangesteld om dat te veranderen. Zijn vriendin komt uit Emmen, de vacature sprak hem aan. „Je zit echt in een krimpregio. Fascinerend, voor een marketeer.”

Poppelaars – boomlang, met een getrimd baardje en Brabantse tongval – deed zijn ervaring op in het betaald voetbal. Bij Wildlands, zegt hij, is zijn klus in feite niet anders dan bij NAC en PSV. Hoe laat je mensen 30 euro neertellen voor een beleving, als ze ook thuis voor de televisie kunnen zitten? Je moet ze lokken – en dan niet naar een stadion om de hoek, nee, maar naar een uithoek in Drenthe. „Dat ze denken: gas erop, we knallen naar Emmen.”

Lees ook de NRC-recensie van Het nieuwe Artis: Hoe sluit je anno 2018 dieren op?

Daar komt voor het moderne dierenpark een tweede, existentiëler dilemma bij. Fauna opsluiten ter lering en vermaak van homo sapiens, kan dat eigenlijk nog wel? De wens oog in oog te staan met het dierenrijk staat op gespannen voet met de toenemende aandacht voor het welzijn van alle planeetbewoners. Circus Renz ging al op de fles, je weet nooit of de dierentuinen straks aan de beurt zijn.

Wildlands dacht de juiste formule gevonden te hebben: niet het dier, maar de beleving staat centraal. Diervriendelijk, CO2-neutraal, met ruim opgezette verblijven én attracties en amusement. Het nieuwe park neemt, met minder dieren, tweemaal zo veel ruimte in als het oude. Poppelaars: „Geen plek om even wat dieren af te vinken.”

Revolutie in de dierentuinwereld

De brug is kapot, zegt de safari-chauffeur, dus moet hij zijn truck door een beekje manoeuvreren. Gretig fotograferen de inzittenden het opspattende water. Hier komen ze voor.

Vooruitlopen – daarmee maakte ook het oude Dierenpark furore. Het echtpaar Jaap en Aleid Rensen, dat de dierentuin in 1970 van Aleids vader overnam, gaf de Emmenaren een park om trots op te zijn. Architect Jaap liet op de savanne giraffes en zebra’s schouder aan schouder grazen – een revolutie in de dierentuinwereld. Aleid werd een graag geziene gast op televisie bij Willem Duys, met chimpansee Hannes, struisvogel Secundus en een hele reeks andere dieren aan haar zijde. Nederland stroomde toe, in 1993 passeerden 1,7 miljoen bezoekers de poortjes. Emmen stond op de kaart.

Foto Sake Elzinga
Foto Sake Elzinga

Van die nationale faam en plaatselijke trots droomt Wildlands nu nog. Het stenen entreeplein is vandaag een uitgestorven vlakte. De bezoekersaantallen vallen tegen. Er wordt verlies gedraaid. De 1,3 miljoen bezoeken in het openingsjaar werden er krap één miljoen in 2017. Dit jaar dreigt een verdere daling.

Behalve Artis en Blijdorp haalt geen enkele Nederlandse dierentuin de 1,3 miljoen. Toch blijft dat het doel: na alle investeringen is het een noodzaak. Met iets minder kan de boel ook draaien, zegt Poppelaars, maar dan kun je niet aan de toegangsprijs morrelen.

Op het gemeentehuis worden de handen gewrongen. De inzet is hoog, voor het toerismebureau – dat heeft Wildlands uitgeroepen tot één van de ‘Big Five van Emmen’ – en voor de gemeente zelf. Die maakte de dierentuin onderdeel van een masterplan voor stadsvernieuwing en kocht de gronden van het oude park voor 65 miljoen euro. Met subsidies van de provincie en het Rijk is voor enkele tientallen miljoenen euro’s in het nieuwe park geïnvesteerd.

Ook bij de Emmenaren ligt de verhuizing gevoelig. Een eigen dierentuin is nostalgie, zeker hier; torn eraan en je krijgt de wind van voren. Marketingdirecteur Poppelaars merkte dat al snel: „In het begin is heel angstvallig het woord dierentuin vermeden. Dat viel niet goed bij de Emmenaren die zo trots waren op hun park.”

De ziel van die historie wordt belichaamd door Jaap Rensen. Achtentachtig jaar is de oud-directeur nu (Aleid overleed in 2016). De dierlijke bewoners zijn verhuisd – de meerderheid naar Wildlands, de rest naar elders – maar hij woont nog steeds in de door hem ontworpen directeurswoning achter de voormalige verblijven.

Het oude park, liefkozend omgedoopt tot Rensenpark, werd op het laatst „verwaarloosd”, dat vindt hij ook. Hij is, met zijn vrouw, altijd voor vernieuwing geweest. En dat is precies wat hij mist na de verhuizing. De directie gunt hij het beste, maar waar is de educatie, waar zijn de exposities en de musea die het Dierenpark onderscheidden? „Het is een attractiepark geworden”, zegt hij, „en daar heb ik minder mee.”

Van boven naar beneden: prairiehond, de achtbaan Tweestryd, en de safaritruck die door het savannegebied van Wildlands rijdt.
Foto Sake Elzinga
Foto Sake Elzinga

Toekomst-proof

De bouwplannen hebben de Emmense bevolking jarenlang verdeeld. Voor inwoner Jisse Otter was het dé reden dat hij de politiek in ging. Hij werd raadslid en is nu wethouder voor Wakker Emmen. Wildlands is een van zijn dossiers. „Het was echt óns park”, zegt hij, zittend voor de oude entree. „En dat is dát park,” hij wijst de andere kant op, „nog niet”.

De oppositie tegen het dierenpark maakte Wakker Emmen groot: Opstand in het veen

Maar nu Wildlands er eenmaal staat, zegt de wethouder, kan Emmen er maar beter het beste van maken. Hij ziet op internetfora de recensies verbeteren, al komt hij soms nog een nostalgische noot tegen: kan alles niet gewoon terug naar hoe het was? „Ja hállo”, denkt hij dan, „het oude park moest de gemeente in de laatste jaren ook met miljoenen in de benen houden.”

Het is ook niet makkelijk, zegt Otter: opboksen tegen de prijzenslag in parkenland. Tegen de festivals en evenementen die om de haverklap worden georganiseerd. En tegen de concurrentie van een dagje naar de IKEA of Primark in Groningen. „Maar dan moet je wel gaan schaven aan je business case.”

Er kwamen informatiebordjes bij en een dag voor bezoekers uit de regio. Een charme-offensief was nodig, zegt Poppelaars. „Als je naar dierenwelzijn kijkt zijn we heel erg toekomst-proof, maar we zijn wel iets te ver voor de markt uit geschoten.” Misschien, voegt hij later toe, staat het dier toch nog steeds centraal.

Lastig, want ‘diervriendelijk’ is lang niet altijd mensvriendelijk. De bezoeker komt om ijsberen te zien, van dichtbij en liefst in actie. Maar de ijsbeer, weet Poppelaars, is soms mensenschuw. Dan trekt-ie zich liever terug in de privacy-hoekjes die in het nieuwe verblijf zijn ingebouwd. „Moet je zulke hoekjes dan maar dichtmetselen? Dat willen we ook weer niet.”

    • Rik Rutten