Eerste verkiezingsuitslagen Zimbabwe voeden het wantrouwen

Verkiezingen Zimbabwe

In de parlementsverkiezingen zou de Zimbabwaanse oppositie het slechter hebben gedaan dan in 2008. Dat is opmerkelijk, want ze had een zeer succesvolle campagne. Lag de uitslag wellicht bij voorbaat al vast?

Toezichthouders overzien het tellen van stemmen bij een stembureau in Harare, de hoofdstad van Zimbabwe. Foto Luis Tato/AFP

Het was amper vijf uur in de ochtend toen de leider van de oppositiepartij MDC-Alliance, Nelson Chamisa (40), dinsdag een tweet de wereld in stuurde waarin hij aankondigde dat zijn partij „onmiskenbaar aan het winnen was” bij de eerste verkiezingen in Zimbabwe sinds oud-president Robert Mugabe werd verstoten. Een paar uur later stonden tientallen van zijn aanhangers feest te vieren voor het hoofdkantoor van de oppositiepartij in de hoofdstad Harare. Chamisa’s strategie na bijna twee decennia van verloren verkiezingen na geweld of fraude: dwing de machthebbers in het defensief.

Een etmaal later is het echter zijn partij die in het defensief is geduwd. De kiescommissie maakte woensdagochtend namelijk bekend dat regeringspartij Zanu-PF de meerderheid van de 210 parlementszetels heeft gewonnen. Volgens die voorlopige uitslagen gaat de regeringspartij met 109 van de zetels aan de haal, tegen 41 voor de MDC-Alliance. Zelfs als elk van de resterende 58 zetels naar de oppositie zou gaan, is de MDC nog steeds in de minderheid. Maandag werd ook gestemd over de nieuwe president van Zimbabwe, de uitkomst daarvan is nog onbekend.

Lees ook: De haat tegen Mugabe’s opvolger, president Emmerson Mnangwa, ‘zit diep’, zag correspondent Bram Vermeulen voor de verkiezingen

Fraude

De voorlopige uitslag van de parlementszetels betekent dat de oppositie het nog slechter heeft gedaan dan in 2008, toen de oppositie in elk geval in het parlement de overwinning kon claimen, zelfs nadat de regeringspartij met een golf van geweld de kiezers op andere gedachten had weten te brengen. Dat is wonderlijk, omdat de oppositie een opvallend succesvolle campagne had en zelfs op het platteland, bolwerk van de regeringspartij, grote massa’s burgers op de been wist te krijgen tijdens verkiezingsbijeenkomsten.

Hoewel de definitieve resultaten van de presidentsverkiezingen nog op zich laten wachten, is duidelijk dat de officiële uitslagen totaal niet waren verwacht door de oppositie. Voormalig oppositie minister David Coltart sprak woensdagochtend op Twitter over fraude „op industriële schaal”. Bij zeker een vijfde van de stembureau’s werden de uitslagen niet aan de buitenkant van de stemlokalen opgehangen, zoals de kieswet voorschrijft. Er kwamen dinsdag ook meldingen binnen van een vrachtwagen vol stembussen, die werd weggestuurd van de plek waar de stemmen werden geteld. De chauffeur verdween daarna spoorloos.

Bekijk ook de fotoserie: Stemmen na Mugabe: lange rijen voor stembureaus in Zimbabwe

Advocaat Tendai Biti, lid van de oppositie, maakte tijdens een persconferentie bekend dat hij uit betrouwbare bron had vernomen dat generaal Constantino Chiwenga, de man die de staatsgreep tegen Mugabe leidde, plannen zou hebben hem en oppositieleider Nelson Chamisa te vermoorden.

Dit soort beweringen tekenen de sfeer waarin deze verkiezingen plaatsvinden. Er bestaat in Zimbabwe grote angst dat het geweld, dat het land in 2008 overspoelde en waarbij honderden kiezers verdwenen en werden vermoord, gaat terugkeren. De oppositie voelde zich toen genoodzaakt zich terug te trekken uit de tweede ronde. Mugabe wist de MDC vervolgens te verleiden tot een regering van nationale eenheid, waarin hij de oppositie verpulverde en medeplichtig wist te maken aan het verval van de economie.

Weglopende toehoorders

De oppositie heeft tijdens en na de campagne benadrukt niet voor die trucs te vallen. „Wij gaan deze verkiezingen naar ons toetrekken, wij leveren de nieuwe president”, zei Biti dinsdag. Maar hij weet ook dat het ondenkbaar is dat de militairen die Mugabe in november vorig jaar ten val brachten, de macht zeven maanden na hun staatsgreep zomaar uit handen zullen geven. Hun man, president Emmerson Mnangagwa, leidde een rampzalige campagne. Op tal van plekken liepen toehoorders massaal weg bij zijn toespraken. Op de laatste bijeenkomst in Harare werden de poorten zelfs dicht gehouden om Mnangagwa weglopende toehoorders te besparen. Mnangagwa hield nog niet de helft van het aantal bijeenkomsten dat oppositieleider Chamisa had (meer dan tachtig).

Voor iedereen die de energie op de bijeenkomsten van de oppositie meekreeg, leken deze verkiezingen een breuk met het verleden. De oppositie werd geen strobreed in de weg gelegd, ook niet op het platteland. Maar die vrijheid voedde ook het wantrouwen dat de uitslag van deze verkiezingen al lang vaststond, voor er een stem was uitgebracht.

    • Bram Vermeulen