Opinie

    • Nynke van Verschuer

De kunstdetective en de gestolen schilderijen van het Westfries Museum

Zap In een bloedstollende aflevering van ‘De kunstdetective’ ging Arthur Brand op zoek naar de 24 schilderijen die in 2005 uit het Westfries Museum in Hoorn zijn gestolen.

De kunstdetective opereert in het schemergebied tussen boven- en onderwereld. Omroep MAX

“Het lukt hem keer op keer. Opererend in het schemergebied tussen bovenwereld en onderwereld speurt kunstdetective Arthur Brand naar gestolen kunst. [...] Een eigenzinnige man die het liefst alleen opereert, met zijn tien jaar oude telefoon als enige wapen. Hij heeft geen rijbewijs, dus het kan gebeuren dat hij de bus uit komt met een gestolen schilderij dat een vermogen waard is.” Zo begint de voice-over van De kunstdetective, gedragen ingesproken door Huub Stapel.

Op beeld zien we de detective van dienst, die inderdaad met opgeslagen kraag staat te bellen op schemerige hoekjes, en in het ov, op een treinstation en een bushalte. In combinatie met de Omroep MAX-intro die eraan voorafgaat en dat tegenwoordig Hollywood-achtige allure heeft, waan je je even in een parodie op een superheldenfilm. Met veel fantasie heeft Arthur Brand ook wel iets weg van Austin Powers.

Gelukkig contrasteert de gezwollen toonzetting van de opening met de rest van het programma. In de derde en bloedstollende aflevering van De kunstdetective ging Arthur Brand op zoek naar de 24 schilderijen die in 2005 uit het Westfries Museum in Hoorn zijn gestolen.

Dat er inmiddels vijf doeken zijn teruggekeerd in het museum nadat ze waren gelokaliseerd in Oekraïne is bekend. Maar de inspanningen die daaraan vooraf gingen en de geopolitieke lading van de onderhandelingen zijn in het programma geweldig gereconstrueerd.

Na tien jaar in het duister tasten over het lot van de schilderijen, meldde zich in 2015 een man bij de Nederlandse ambassade in Kiev die beweerde de schilderijen aan het front in Oost-Oekraïne te hebben aangetroffen. De man is Boris Hoemenjoek, een militieleider van de Oekraïense nationalisten.

Het museum stuurt Brand om met Hoemenjoek te onderhandelen, die zegt dat hij 50 miljoen wil voor de schilderijen - een absurde eis. De indruk ontstaat dat Hoemenjoek onderhandelt in opdracht van iemand anders. De kunstdetective komt een filmpje op het spoor waarop hij staat met de president van Oekraïne, Porosjenko, en het hoofd van de geheime dienst. De thriller kan beginnen.

Verbouwereerde ambassadeur

Tegelijkertijd wordt in Nederland gestemd over het associatieverdrag met Oekraïne, wat alle partijen terughoudend maakt in het beschuldigen van de Oekraïense autoriteiten voor het achterhouden van de kunstwerken. In Russische en Oekraïense media wordt al schande gesproken van de insinuaties van de kunstdetective.

Als Nederland eenmaal tegen het verdrag heeft gestemd volgt een verrassing: op het kantoor van de Oekraïense geheime dienst worden vier doeken aan een verbouwereerde Nederlandse ambassadeur overgedragen.

Museumdirecteur Ad Geerdink en restaurateur Ronald de Jager gaan de werken ophalen bij het hoofdkantoor van de geheime dienst, volgens MAX, „de angstdroom van iedere Oekraïner.” Twee doeken zijn in orde, twee andere doeken zijn zwaar gehavend. Geerdink: „De tranen sprongen ons, Ronald en mij, in de ogen.” Als kijker kan je daar inmiddels goed inkomen.

Na honderden uren werk van de restaurateur hangen inmiddels vijf schilderijen weer waar ze thuishoren. Maar de kunstdetective laat het er niet bij zitten en nodigt het voormalig hoofd van de geheime dienst, Valentyn Nalyvaichenko, uit in Hoorn. Die is inmiddels presidentskandidaat en zegt dat hij de corruptie in eigen land wil tegengaan, en wenst dat Oekraïne een land wordt als elk ander in Europa.

Via de diplomatieke weg zoeken Brand en het Westfries Museum manieren om de onteigende doeken terug te krijgen. Een telefoon is dan inderdaad het enige wapen dat je nodig hebt. Een soort superhelden zijn het, zij het zonder rijbewijs.

    • Nynke van Verschuer