Opinie

    • Walt van der Linden

Paus Franciscus vooruitstrevend? Trap er niet in!

De gratuite statements van de paus verhullen slechts de hypocrisie van de Katholieke Kerk, schrijft .
Illustratie Hajo

Voor popster Katy Perry is hij ‘een rebel voor Jezus’. Filmmaker Wim Wenders, die maar liefst 8 uur met de man doorbracht, noemde Franciscus ‘rock en roll’ en gaf zijn documentaire de weinig neutrale titel Pope Francis: A Man of His Word. Presentator Andries Knevel kroonde hem tot ‘Paus van genade’.

Voor deze en andere vleiende omschrijvingen hoefde paus Franciscus betrekkelijk weinig te doen. Eigenlijk had de wereld, kerk-watchers en media voorop, al na die eerste ‘Broeders en zusters, goedenavond’ op het balkon van de Sint-Pietersbasiliek besloten dat voormalig uitsmijter Jorge Mario Bergoglio de Beste Paus Aller Tijden zou worden. Wat een nederigheid mensen, werkelijk ontroerend.

Het hielp dat de lat niet al te hoog lag. Volgens voorganger Joseph Ratzinger zouden voorbehoedsmiddelen de Afrikaanse aidsepidemie verergeren. De publieke verontwaardiging over het seksueel misbruik in de katholieke kerk was volgens deze man ‘een Amerikaans complot om de kerk in diskrediet te brengen’. Een natte scheet maakte plaats voor een frisse wind.

Liever zou ik Franciscus kwalificeren als pr-genie. Of hem vergelijken met een zeeleeuw; zodra hij een kunstje vertoont dat in de verte lijkt op menselijk gedrag, wordt er luid geapplaudisseerd. Dat je homoseksuelen niet moet discrimineren, is een stelling die veel kinderen in de basisschoolleeftijd zullen onderschrijven – maar als de ‘vertegenwoordiger van God op aarde’ zo’n statement maakt, geldt het plots als het summum van verlichting.

‘Zero tolerance’

Keer op keer hamerde Franciscus op het ‘zerotolerancebeleid’, dat de kerk zou voeren op het gebied van kindermisbruik. Zo’n term straalt daadkracht uit, en doet het bovendien goed in een krantenkop. Helaas verhoudt het zich maar moeizaam tot de realiteit.

Een feit dat het in ons land niet eens tot de status van krantenkop wist te schoppen (het Katholiek Nieuwsblad buiten beschouwing gelaten), is het opstappen vorig jaar van misbruikslachtoffer Marie Collins uit de door Franciscus in het leven geroepen Pontifical Commission for the Protection of Minors, die kindermisbruik binnen de kerk moet uitbannen. In een brief deed Collins uitvoerig uit de doeken hoeveel tegenstand de commissie van het Vaticaan kreeg bij het uitvoeren van de werkzaamheden. Meerdere aanbevelingen werden niet overgenomen, waaronder het instellen van een tribunaal voor bisschoppen die nalatig zijn geweest bij het bestrijden van seksueel misbruik.

Lees ook: Paus Franciscus is mild, maar zaait ook verwarring

Op 2 juli werd een van die ‘nalatige’ bisschoppen, aartsbisschop Philip Wilson van het Australische Aidelade, door de rechtbank veroordeeld voor het verhullen van seksueel misbruik. In de jaren zeventig hadden twee jongens van 10 en 11 jaar hem verteld dat zij werden misbruikt door priester James Fletcher. Wilson zei zich van deze gesprekken niets te kunnen herinneren, wat mogelijk samenhangt met zijn Alzheimer. Voor de rechtbank staat echter vast dat Wilson destijds geconfronteerd werd met geloofwaardige beschuldigingen, die hij terzijde schoof om de goede naam van de kerk te beschermen. De 67-jarige Wilson werd veroordeeld tot twaalf maanden detentie, die hij mag uitzitten in zijn ongetwijfeld sober ingerichte woning. Voor de beste man was zijn veroordeling overigens geen reden afstand te doen van zijn positie. Aanvankelijk wachtte hij liever het hoger beroep af – dat is namelijk zijn wettelijk recht. Je bent immers onschuldig totdat het tegendeel minimaal twéé keer door een rechter bewezen wordt geacht.

Institutioneel kindermisbruik

De enige man die Wilson uit zijn functie kon ontheffen was, u raadt het, paus ‘zero tolerance voor kindermisbruik’ Franciscus. Onder meer de Australische premier Malcolm Turnbull, de Australische Raad van Priesters, en misbruikslachtoffer Peter Gogarty hebben de paus de voorbije weken opgeroepen Wilson te ontslaan. Een reactie kwam er niet. Laat het nu precies deze houding zijn – het wegkijken, het toedekken, het imago van het instituut plaatsen boven het leed van de mensen die er trouw aan zijn – die decennia van institutioneel kindermisbruik mogelijk heeft gemaakt.

Nu, vier weken later, dan toch opeens ontslag voor Wilson. En in één moeite door pakt hij ook de kardinaalstitel van Theodore McCarrick af, die meerdere jongens en volwassenen zou hebben misbruikt. Zonder gerechtelijke veroordeling zelfs. Je zou dat gemakkelijk kunnen verwarren met daadkracht. In werkelijkheid is het te weinig, en te laat. Doortastend opgetreden wordt er pas als de druk en de verontwaardiging een kritiek punt hebben bereikt. Niets nieuws overigens: eerder dit jaar verdedigde Franciscus vol overgave de Chileense bisschop Juan Barros, die er door slachtoffers van werd beschuldigd te hebben toegekeken terwijl zij werden misbruikt. Franciscus deed deze getuigenissen aanvankelijk af als ‘laster’. Na massale verontwaardiging hierover bood hij uiteindelijk zijn excuses aan.

Gratuite statement

In de vier weken waarin de paus zich stil hield over Wilson, sprak hij zich wel uit over een ander actueel thema. De internationale gemeenschap zou meer moeten doen om vluchtelingen te beschermen die op gammele bootjes de Middellandse Zee oversteken, vond hij. Hoewel hij daar volkomen gelijk in had, was het ook een nogal gratuit statement, dat hem en zijn kerk wederom fraaie krantenkoppen opleverden die een grenzeloze empathie suggereerden. De artikelen hierover wisten weer veel likes te genereren op sociale media.

Het is exemplarisch voor de hypocrisie die zowel de paus als de katholieke kerk als instituut kenmerkt: anderen vertellen wat zij met hun lichamen mogen doen, hoe zij de wereld beter moeten maken, en ondertussen misdadigers in de eigen gelederen de hand boven het hoofd houden – totdat de publieke verontwaardiging erover te groot wordt. Dan zijn er plotseling excuses, beloftes en ontslagbrieven. Echt een man van zijn woord.

    • Walt van der Linden