In beeld

Monumentale stofstormen op Mars in beeld

De atmosfeer van Mars is extreem dun, een honderdste van de aardse luchtdruk slechts. Toch is het genoeg voor indrukwekkende stofstormen. Gemiddeld iedere zes aardjaren wordt een Marsstorm zo groot dat de héle atmosfeer van de kleine planeet in stof gehuld raakt. Ook nu is dat zo: afgelopen juni groeide een noordelijke storm uit tot ‘planeetomhullende gebeurtenis’, zoals de NASA dat noemt. Het kan even duren voor zo’n storm gaat liggen. In 1971 werd voor het eerst een ‘Marsbrede storm’ van dichtbij gezien, door de eerste kunstmaan rond Mars, Mariner 9. Sindsdien zijn er vele gefotografeerd, klein en groot.

Het weer op Mars in actie: door een aanwakkerende storm wordt stof opgeworpen bij Tempe Terra, in het noorden van Mars. De hogere stofwolken lijken de andere kant op te waaien maar dat is een effect van de beweging van de Mars Expres, de Europese Marssonde die op 17 juni 2011 deze foto’s heeft gemaakt.
Foto ESA / DLR / FU Berlin /G. Neukum / Justin Cowart
Terug in de geschiedenis. Een geheel in stof gehulde planeet, dat was het eerste dat de Marssonde Mariner 9 zag toen die op 11 november 1971 bij Mars aankwam, na een ruimtereis van een half jaar. Alleen in het noorden steekt een berg boven het stof uit. Waarschijnlijk is het Olympus Mons, met 25 km de hoogste vulkaan van het zonnestelsel, bijna even groot als Frankrijk. Door de geringe zwaartekracht kunnen bergen op Mars veel hoger worden dan op aarde. De zwarte rondjes zijn oriëntatiepunten van de camera van Mariner 9, de eerste kunstmatige satelliet van Mars.
Foto NASA / JPL
Toen de stofstorm eind 1971 weer ging liggen, kon de Mariner 9-sonde details van Mars gaan onderscheiden. Hier wordt een groot kloofsysteem op Mars zichtbaar. Mogelijk was de stofstorm de Russische lander Mars 2 fataal geworden die eind november 1971 op Mars neerstortte omdat de parachute niet werkte.
Foto NASA / JPL
In 1976 kwam de Amerikaanse Viking Orbiter 2 aan bij Mars. Op 17 februari 1977 fotografeerde hij deze aanzwellende stofstorm boven Thaumasia planum op het zuidelijk halfrond. Het stormfront is hier al ruim 1.000 km breed en zou uitgroeien tot een planeetomvattende storm.
Foto NASA / JPL
Op deze twee foto’s uit 2001 door Mars Global Surveyor van de NASA is goed te zien hoe ingrijpend de grote stofstormen op Mars zijn. Links zijn in juni 2001 nog allerlei details zichtbaar, al zijn bij de zuidpool al wel stofstormen actief (in Hellas Planum, de lichtgele ovaal). Rechts, in juli 2001, is van de Marsbodem vrijwel niets meer te zien.
Foto NASA / JPL / MSSS
Een complex weerbeeld door de Mars Reconnaissance Orbiter op Nov. 7, 2007. Aan de onderkant van deze foto (breedte: ca. 1.000 km) is een ritmisch patroon van stationaire waterijs-wolken te zien. Het zijn wolken die hangen op de toppen van windgolven, die ontstaan als harde wind zich over een berg of kraterwand wringt. Maar de vegen daarboven zijn een echte stofstorm. Deze storm bleef minder dan 24 uur actief. Bovenaan de foto is het noordpoolijs van Mars zichtbaar.
Foto NASA / JPL-Caltech / MSSS
Mars, 15 mei 2005. Het Marswagentje Spirit maakt in bijna tien minuten 21 foto’s van een passerende wervelwind, die op een kilometer afstand langskomt. Deze Marsstofhoos heeft een diameter van 34 meter en een snelheid van ruim 17 kilometer per uur.
Foto NASA / JPL
Een stofhoos op Mars, van boven betrapt door de HiRISE-camera van NASA's Mars Reconnaissance Orbiter op 16 februari 2012. Het hele beeld is 644 meter breed. Uit de schaduw van de wervelwind is af te leiden dat de pluim ongeveer 800 meter hoog is. De diameter is ongeveer 30 meter. Een hoge wind blaast de hoos opzij.
Foto NASA / JPL-Caltech / University of Arizona
Een racebaan voor stofhozen, zo ziet deze krater in Promethei Terra op Mars eruit. Ieder lijntje in het rode stof is getrokken door een stofhoos. Het vulkanische stof ligt er tientallen meters dik. De foto is genomen op 5 mei 2004, door de Europese Mars Express.
Foto ESA/DLR/FU Berlin (G. Neukum
Een beetje triomfantelijk staat de Curiosity Mars rover er wel bij, op deze recente selfie, gemaakt op 15 juni 2018. Een Marsbrede stofstorm gaat over de planeet, goed te zien in verduisterde horizon. Omdat zijn zonnepanelen niet genoeg licht meer vangen is het andere Marswagentje (Opportunity) elders op de planeet in de slaapstand gezet. Maar Curiosity kan gewoon doorwerken: hij ontvangt zijn energie van een plutoniumbatterij. Het zijn sterke wagentjes. Opportunity is al actief sinds 2003; Curiosity rijdt sinds 2011 rond. De selfie is een mozaïek van foto’s, gemaakt met de camera-arm. Door handig plakken staat de arm er zelf niet op.
Foto NASA / JPL-Caltech / MSSS
De storm nadert, begin juni, de Gale-krater waar het Marswagentje Curiosity staat. Links de kraterrand op 7 juni 2018, rechts op 10 juni.
Foto NASA / MSSS
Zandverplaatsing bij de Mars-rover Curiosity, op 23 en 24 januari 2017. Het beeld is ongeveer een meter breed. De twee foto's die elkaar afwisselen zijn precies een Marsdag van elkaar genomen, terwijl het wagentje zelf stilstond. De verse sporen van de wielen verwaaien in de harde wind.
Foto NASA / JPL-Caltech / MSSS
Alleen rood licht valt nog op de Marsbodem als een stofstorm over de planeet waait. Links een foto van steen waar Curiosity in geboord heeft op 21 mei 2018 – nog geen storm in zicht. Rechts dezelfde steen op 17 juni, als een Marsomvattende storm over de planeet gaat.
Foto NASA / JPL-Caltech / MSSS
De zonnepanelen van de Marsrover Spirit zijn bedekt met een dikke laag stof, slecht nieuws voor de energievoorziening van de robotverkenner. Het is het resultaat van een grote stofstorm in oktober 2007. Gelukkig blaast daarna een gewone wind het stof wel weer weg.
Foto NASA / JPL-Caltech / Cornell
Langzaam valt de duisternis in, als de stofstorm de Marsrover Opportunity bereikt in juni 2018. Met deze serie gesimuleerde foto’s, waarbij een foto van de zon vanuit het perspectief van Opportunity kunstmatig steeds verder verduisterd is, wil de NASA laten zien hoe donker het wordt. De Marsrobot is in slaapstand gezet bij het aantreden van de storm.
Foto NASA / JPL-Caltech / TAMU
Een aanstormend front van een stofstorm op Mars, vlakbij de Noordpool, op 3 april 2018, gefotografeerd door de Europese Mars Express. Het hier zichtbare stormfront is ongeveer 60 kilometer breed.
Foto ESA / DLR / FU Berlin