Opinie

    • Marieke Blom

De platformwerker verzwakt ons allemaal

De platformwerker is niet zielig. De platformeconomie holt echter wel de sociale zekerheid van alle andere werknemers uit, betoogt .

Is de bezorger op een fiets, aangestuurd door een app op de telefoon een werknemer? Nee, hij is een zelfstandige, oordeelde de rechter vorige week. Een zo’n fietser had hierover een zaak aangespannen tegen bezorgbedrijf Deliveroo. De constructie die Deliveroo gebruikt, een klus doen als zelfstandige via een app, een platform, staat volop in de belangstelling. Dat terwijl slechts 34.000 mensen op deze manier werken, volgens economisch onderzoeksbureau SEO. Platformwerk waaide over uit de Verenigde Staten en is vaak werk dat weinig opleiding behoeft. De vraag is natuurlijk of deze arbeidsconstructie nu wel zo fijn is voor de mensen die het werk doen.

Ja, zeggen de platformbedrijven zelf, mensen die voor ons werken zijn tevreden. Ze willen juist de vrijheid en flexibiliteit om te werken wanneer ze willen. Dat leek altijd een ‘wij van wc-eend’-verhaal, maar SEO heeft het recent onderzocht en het blijkt te kloppen: de werkers zelf vinden het prima zo. De platformwerker is niet zielig en bovendien mag het juridisch gewoon. Prima dus?

Zwakke positie

Nee, betoogde Marike Stellinga afgelopen zaterdag in deze krant (De klussers van de nieuwe economie, 28/7). De platformwerkers lopen veel risico en hebben weinig onderhandelingsmacht. En dat kan een probleem worden als de platformeconomie groeit. Dus ook al vinden ze het prima zo, hun positie is slecht en verdient versterking.

Lees ook de column van Marike Stellinga: De klussers van de nieuwe economie

De discussie blijft daarmee uitgaan van de ‘zielige’ platformwerker die hulp nodig heeft. Maar dat beeld klopt niet. Deliveroo claimt dat er eerder een ‘race to the top’ plaatsvindt, dan een ‘race to the bottom’, want het bedrijf verbetert de arbeidsvoorwaarden. Het bedrijf moet wel, want de arbeidsmarkt is krap en dus neemt de strijd om mensen toe. Horecaplatform Temper gaf eerder aan dat de gemiddelde tarieven in 2017 met zo’n zeven procent stegen. Precies dat is in economische zin het interessante van platformen met zzp-constructies: hun prijzen zijn veel flexibeler dan van een arbeidscontract. Zolang de economie goed draait, is een platformklus voor de werkers dus fijn.

Stijgende tarieven

Die hoge prijsflexibiliteit van platformwerk heeft twee redenen. Ten eerste door de aard van het contract: aan een hoog tarief voor een eenmalige klus zit voor de opdrachtgever geen risico. Werkgevers talmen juist met het verhogen van de lonen, omdat ze bang zijn er in slechte jaren aan vast te zitten. Het inkomen van zelfstandigen steeg de laatste jaren dan ook flink sneller dan dat van werknemers. In de crisis daalde het juist. Kortdurende contracten bewegen veel meer mee met de conjunctuur.

Ten tweede kunnen platformen dat effect versterken. De prijzen van Uber-taxi’s pieken als het regent op vrijdagavond. Technologie maakt flexibel beprijzen voor Uber veel makkelijker dan het voor een traditioneel taxibedrijf was. Hoe schaarser, hoe duurder. Dit kan in een bloeiende economie meer laagopgeleide werknemers (horecapersoneel, vakkenvullers) naar klusplatformen lokken.

Maar wie over een uniek talent beschikt, is blijvend spekkoper op de digitale arbeidsmarkt. Het Amerikaanse platform Hired.com helpt schaars IT-talent via een soort veiling bijvoorbeeld al aan een zo hoog mogelijk salaris. Zo kan een platform met hoge tarieven ook de beste IT-ers, advocaten, accountants of vormgevers trekken.

Platformeconomie heeft potentie

Bovendien is werk als zelfstandige financieel aantrekkelijk, omdat er geen verplichte verzekeringen (ziekte, werkloosheid en pensioen) en lagere belastingen aan vast zitten. Dat voordeel geldt vooral voor mensen die weinig risico lopen, bijvoorbeeld omdat ze gezond zijn of weten dat ze toch wel aan werk komen.

Werken als zelfstandige is tot slot makkelijker dan ooit: het platform regelt de administratie en je hoeft zelf niet op zoek te gaan naar een klus. Het wachten is nog op een platform dat schaal en een goed matchingsmechanisme weet te combineren. De potentie is veel groter dan de huidige 34.000 mensen, zeker nu de Deliveroo-uitspraak laat zien dat de juridische ruimte bestaat.

Wat is er nu mis? Ten eerste is er een probleem als de economie tegen zit. Dan hebben de platformwerkers inderdaad de zwakke positie waarop Marike Stellinga wijst. Ze zitten in een klap zonder inkomen en kunnen alleen op de bijstand terugvallen. Niet fijn voor hen, en de economie als geheel kan bovendien sterker gaan schommelen.

Stijgende lasten voor werknemers

Maar belangrijker: de platformwerkers zijn ijzersterke concurrenten voor werknemers. Werkgevers zitten niet aan ze vast en de bruto kosten per uur worden gedrukt omdat er minder geld naar verzekeringen en belastingen gaat. Je zou wel gek zijn om te kiezen voor een arbeidscontract, als er zo’n eenvoudig, goedkoop en weinig verplichtend alternatief is. De groei van platformwerk, juist onder de sterkste spelers op de arbeidsmarkt, beïnvloedt zo de onderhandelingspositie van de overgebleven werknemers. Want hoe gaat ‘de rest’ de verplichte risicoverzekeringen voor ziekte en werkloosheid betalen? Wie wil er dan nog betalen voor verplicht pensioen? Wat betekent nog meer zzp-ers voor de belastinginkomsten?

Nu de arbeidsmarkt krap wordt, is het punt niet zozeer dat platformwerkers bescherming behoeven. Platformwerk kan druk zetten op ons hele systeem van rechten, verzekeringen en belastingen, juist doordat de sterksten er naar hun volle tevredenheid naartoe trekken. Dat is waar het politieke debat over moet gaan.

    • Marieke Blom